A-1 DONOSTIA USURBIL-ORIO N-634 S.S. Hernani Lasarte-Oria Zikuñaga Andatza GI-3832 GI-3410 562

Epela

A-15 Ereñotzu

A-1 443 Lategi GI-3410 GI-3721 GI-3721 Oindi 548

Goiburu GI-4721 Besadegi Donostia San Sebastián Biarritz

Belkoain Aballarri LASARTE-ORIA URNIETA 491 642 Bilbo ANDOAIN LEITZA LEKUNBERRI PR GI-161 LATASA SL GI-30 Aduna Adarra Zizurkil Usabelartza 813 Iruñea- Vitoria-Gasteiz GI-3282 Otita A-1 NAFARROA Asteasu PR GI-120 Oindo 783 GI-3630 PR GI-162 A-15 Onddolar GI-3841 Villabona Larraul GI-3630 Azketa BTT 6 834 Oria Alkiza Inturia Ollokiegi Goizueta Irura

NA-4150 Nafarroa

BTT 5 Gipuzkoa Anoeta Belabieta 686 Urdelar 853 Leitzaran Hernialde Uzturre 730

GI-2130 Ameraun Izaskun Berrobi PR NA-196 Tolosa Belauntza Urepel 1.026 GI-3714 Ibarra Mustar Zubieta

Leitzaran Izaiak Usabal GI-3212 M.N. Abetos A-15 SL NA-285 GI-3881 Gaztelu SL NA-284 A-1 Leaburu Plazaola BTT 7 Bizkotx GI-2130 GI-3620 Altzo Lizartza NA-4150 GI-3601 Alegia Telleriako tunela Urtoko Gaina Túnel de Tellería Orexa Puerto de Urto NA-170 Saldias Otsabio 801 Leitzako tunela Eratsun GI-2133 Areso Leitza Túnel de Leitza PR NA-121 Malerreka

Kornietako majueloa NA-1700 GI-3711 Araxes M.N. Majuelo GI-3670 de Kornieta

Abaltzisketa San Martin NA-1300 Gorriti Bedaio Uitziko Gaina Alto de Uitzi Araitz Uitziko tunela Amezketa Túnel de Uitzi Atallu NA-4011 (2.700 m) Gipuzkoa Nafarroa Uitzi Arrarats Balerdi Arribe Beteluko artadia Igoa Larraitz 1.195 Azkarate E.N. Encinar de Betelu PR NA-88 Lezaeta Azpirotz Beruete Ola Betelu Artubiko Gaina Larraun 1.265 Bartoloren tunela Txindoki Túnel de Bartolo 1.341 Aldaon Uztegi NA-1300 1.390 Azpirotzko Gaina Puerto de Azpiroz Etxarri Orokieta Intza Aldatz Basaburua Aizarotz Gaintza Albiasu PR NA-86 NA-4063 NA-4018 Ilarregi Ganboa Aralar Malloak Errazkin 1.411 Jauntsarats Hariztia Lekunberri PR NA-87 Robledal Erbiti Irumugarrieta Ttutturre Gartzaron 1.430 1.282 Mugiro Gurutzeaga Iribas Itxaso Hariztia Bide Berdea 1.308 Pallardi Baraibar Arruitz Robledal Vía Verde 1.290 Arriolatz 1.176 Ihaben Egokitugabea Alli NA-411 Sin acondicionar NA-7500 Larraun Beramendi Bide alternatiboa Andra-Mari Camino alternativo SL NA-302 Tunela Beloki Túnel 1.271 Larraun Iturburua San Udabe NA-7510 Nacedero del Larraun Astitz Migeltxo Ibilbideak Putterri Urritza Senderos 1.295 Etxaleku BTT ibilbideak Rutas BTT Erreserba Naturala Mendukiloko kobak Imotz Reserva Natural Guardetxea San Migel PR NA-82 Cuevas de Mendukilo Iturria Casa Forestal Santutegia Oskotz Fuente Illarraundi Santuario de Akier 1.063 Atsedenlekua San Miguel 1.118 Área recreativa Latasa Aparkalekua Ata Goldaratz Eraso Parking Oderitz Larraun Informazio bulegoa A-15 Zarrantz Oficina de información Eguerdimuno San Migeltxo 1.118 Ostatua 525 m. Leitza Muskitz Alojamiento Kaxarna Xendak-Sendas Mugiro Uitzi 490 m. Madotz Jatetxea 627 m. 660 m. NA-2410 Erga Restaurante Kaxarna Biazpe 1.088 Babesturiko 460 m. Areso Inturia Dos hermanas naturgunea 470 m. 203 m. Cia Espacio natural Egiarreta Lekunberri Uitzitziko Etxeberri Aginaga protegido Lakuntzatunela Uharte-Arakil Latasa 570 m. Túnel Irañeta Hiriberri- Museoa NA-120470 m. Irurtzun Museo de Utzi Andoain Villanueva Etxarren Iza (2.700 m) 68 m. Autokarabanak A-10 Arruazu Ihabar Arakil Aizkorbe Autocarabanas Arbizu A-10 Aktibitateak VITORIA Satrustegi Izurdiaga IRUÑEA Gulina Actividades Ekai PAMPLONA Etxarri-0 Km. 5 Km. 10 Km. 15 Km. 20 Km. 25 Km. 30 Km. 35 Km. 40 Km. 45 Km. 50 Km. GASTEIZ Bidezubia Dendak Aranatz Zuhatzu Tiendas Arakil Viaducto Urritzola AP-15 Sarasate 1904an tren txiki batek ekin zion Plazaola eta Bizkotxeko En 1904 un pequeño tren comenzó a transportar el 10 TOLOSALDEKO BTT ZENTROA mea-tzeetako burdina garraiotzeari. Hamar urte geroago, hierrro de las minas de Plazaola y Bizkotx, Diez años CENTRO BTT TOLOSALDEA trenbidea Donostia eta Iruñeraino iristen zen. Plazaolako después había ampliado su recorrido para enlazar USABALGO HARRERAGUNEA • PUNTO DE ACOGIDA USABAL tren txiki hark 66 tunel, 32 zubi eta 15 geltoki bisitatzen San Sebastián con Pamplona. El trentxiki de Plazaola que TOLOSA • 943 697 413 • www.btteuskadi.net [email protected] zituen ibilbideko 84,15 kilometroetan. Horrela egin zuen cruzaba el Valle Leitzaran atravesaba 66 túneles, 1953an kendu zuten arte. Gaur egun, tren txistukari 32 puentes y 15 estaciones. Así fue hasta que Zentro honek ZAILTASUN MAILA EZBERDINETAKO 8 IBILBIDE DAUDE. Ibilbide gidatuak egiteko aukera eskaintzen da. haren ordez, oinezkoak eta txirrindulariak dira trenbide desapareció, en 1953. Hoy, en vez de locomotoras son Txirrindulen alokairu zerbitzua eskaintzen du. zaharraren ibilbidea (Plazaola Bide berdea) zapaltzen senderistas y cicloturistas los que recorren esta vía (Vía El centro cuenta con 8 RUTAS DE DIFERENTES NIVELES DE DIFICULTAD. dutenak, Olloki, Ameraun, Plazaola, Leitza, Lekunberri, Verde del Plazaola) por las antiguas estaciones de Olloki, También se realizan rutas guiadas. Ofrece servicio de alquiler de bicicletas. besteak beste, bezalako geltoki zaharretatik igaroz. Ameraun, Plazaola, Leitza y Lekunberri, entre otras. Nahi duenak egungo ibilbidea (50 Km.) Andoaindik El recorrido actual, 50 Km, puede prolongarse más alla aurrera, Urnietarantz, Lasarterantz, jarraitzea dauka de Andoain, dirección Urnieta y Lasarte-Oria, o por 11 KANALETAKO IBILBIDEA (PR-GI 161) edo, beste aldetik, Lekunberritik aurrera, Irurzunerantz. el otro extremo desde Lekunberri hasta Irurzun. LA RUTA DEL CANAL (PR-GI 161) Leitzaran, argia ematen digun ibaia. LEITZARAN BAILARA Gipuzkoako elektrifikazioan puntu estrategikoa izan zen, inguruko udalerri asko hornitu baitzuen argindarrez. Kanaleko ibilbide (11,67 Km.) guztian zehar ikusten dugun kolore berde biziak zementu grisarekin kontrastea egiten du. Nahiz eta gizakiaren presentzia nabaria izan bide guztian zehar, naturaren kolore eta soinuak nagusitzen dira. Leitzaran, el río que nos dá la luz. EL VALLE LEITZARAN fue un punto Kanala • Canal Leitzaran ibaia • Rio Leitzaran estratégico en los inicios del proceso de electrificación de Gipuzkoa, proporcionando electricidad a distintos municipios de los Auzokalte alrededores. Contrasta el gris del cemento con el verde tranquilo y vivo que nos acompaña por todo el canal (11,67 Km.). A pesar de ser tan palpable la mano del hombre, la naturaleza, con el juego de sonidos y colores, se expresa en todo su esplendor. 1 LEKUNBERRIKO PLAZAOLAKO GELTOKIA ESTACIÓN DEL PLAZAOLA DE LEKUNBERRI AINTZINAKO TREN GELTOKIA ZAHARBERRITUTA. Informazio bulegoa, Leitzaran 12 BIZKOTX MEATZE ZAHARRA zonaldeko artisau produktu eta merchandising, trenaren istoriari BIZKOTX LA VIEJA MINA buruzko erakusketa eta zonaldeko baliabideen ikus-entzunezkoa Leitzaran hamaika meazuloko bailara da, batez ere bere eskuin ibarrean. eskaintzen du. Eta kanpoan, Jolasen Bagoia. Jarduera hartatik, meatze sortaz gain, mea erretzeko labe ikusgarriak ANTIGUA ESTACIÓN DE TREN REHABILITADA. Ofrece Oficina de información, gelditu zaizkigu, MUSTAR EDO BIZKOTXEN ADIBIDEZ, GURE INDUSTRIA- tienda de productos artesanos de la zona y de merchandising, 6 BIOTOPO BABESTUA ONDAREAREN ALE PREZIATUAK. exposición sobre la historia del tren y audiovisual sobre los recursos BIOTOPO PROTEGIDO Leitzaran es un valle horadado por las minas, sobre todo en su margen de la zona. Y en el exterior, el Vagón de los Juegos. Jenderik gabeko ibarra da Leitzaran, Gipuzkoan bakarra, baina beti ez derecha. Además de minas, nos quedan FORMIDABLES HORNOS COMO LOS Kantinak TXIRRINDULEN ALOKAIRU ZERBITZUA eskaintzen du. da horrela izan. Mazeletan hamaika meatze zulatu zituzten, burdina DE MUSTAR O BIZKOTX, que forman parte de nuestro patrimonio industrial. Ofrece SERVICIO DE ALQUILER DE BICICLETAS en la cantina. helburu. Errekek errotak, olak eta zentral hidroelektrikoak elikatu 699 383 287 • 948 604 821 dituzte. Trenak goitik behera zeharkatu zuen, orduko trenbidea egun 13 BERASTEGIKO BAILARA [email protected] • www.facebook.com/ViaVerdePlazaola ibilbide atsegina delarik (Plazaola bide berdea). LEITZARAN, bere ur VALLE DE BERASTEGI garden eta haltzadi ederrekin, prest da kultur-ondarea zaindu eta Tolosatik Leitzara doan errepidetik XVIII. mendean Nafarroara joateko 2 ASTITZKO MENDUKILO KOBAZULOAK natur-balioak berreskuratzeko. bide nagusia pasatzen zen, errepideak gorantz bihurritzen jarraitu behar CUEVAS DE MENDUKILO DE ASTITZ Es un valle despoblado, caso único en Gipuzkoa, pero no siempre ha sido así. duela dirudienean, ezusteko bailara batera iritsiko gara, BERDETASUNEZ Ekoturismoko ekipamendu bilakatu den mendiko ikuiloak, Sus laderas fueron horadadas por minas hoy olvidadas. Sus regatas movieron BETEA ETA EDERRA; BERASTEGI. ARALAR MENDIZERRAREN BIHOTZA goi-agertzen digu, molinos ferrerías y, aún hoy, centrales hidroeléctricas. Un tren lo cruzó de En el s. XVIII el camino que pasaba por la carretera que va desde Tolosa a ordubeteko ibilbide gidatuan eta lurrazpira 40m jaitsiz. norte a sur, como hoy lo recorren los senderistas y ciclistas siguiendo su rastro. Leitza era el paso principal hacia Navarra, y cuando la carretera parece que va De establo de montaña a equipamiento de ecoturismo, revela EL VALLE LEITZARAN, con sus limpias aguas y sus bosques de ribera, se a seguir retorciéndose y ascendiendo, llegamos de repente a un FANTÁSTICO LAS ENTRAÑAS DE LA SIERRA DE ARALAR, en un itinerario guiado presta para conservar su patrimonio cultural y recuperar su esplendor natural. VALLE LLENO DE VERDOR Y HERMOSURA, BERASTEGI. de 1 hora que desciende 40 m. al subsuelo. Bisita gidatuak: ezinbestekoa ordua eskatzea. 7 OTIETAKO PARKEA (ANDOAIN): Visitas guiadas: imprescindible cita previa. LEITZARANGO SARBIDEA AHOLKUAK 948 396 095 • www.mendukilo.com • [email protected] EL PARQUE DE OTIETA (ANDOAIN): CONSEJOS LA PUERTA DE LEITZARAN 3 LEITZAKO LEITZALARREA Aisialdirako gune gisa egokitu dute eta hor dago bisitarien Seguru ibili eta errespeta itzazu gainerako harrera-etxea (LEITZARAN BISITARIEN ETXEA: Uraren Interpretazio- BOSQUE LEITZALARREA DE LEITZA erabiltzaileak eta ingurumena. Leitzalarrea paraje aparta da eta batez ere pagadiz eta hariztiz osatutako zentroa eta turismo aktiborako gunea). Gainera, Unanibiako zubi Circula con seguridad y sé respetuoso con los demás usuarios y basoa da. Bertatik ateratzen diren ibilbideen artean, SL-NA 284 magikoa ere bertan dago (sorginzubi ere esaten diotena). con el medio ambiente. Ixkibarkoa zirkularra da eta URDOLAKO HARRESPILA, SARASAIN-ZAHARRA Este parque rural, aconcidionado como zona de esparcimiento, es donde se Baimendutako ibilgailuak ibil daitezkeela gogoratzen dugu. BURDINOLAREN aztarnak eta Izaietako izei multzoa bisitatzen ditu. encuentra el CENTRO DE VISITANTES LEITZARAN: Centro de Interpretación del Recordamos que pueden circular vehículos autorizados por el trazado. Leitzalarrea es un paraje singular constituido principalmente por bosques Agua y espacio de Turismo Activo. En el mismo parque se encuentra el mágico Ibilbide guztian argia eramtea gomendatzen da, baita sasoi de hayas y robles, desde donde parten diferentes recorridos, como el SL-NA puente de Unanibia, conocido popularmente como “puente de las brujas”. bakoitzerako egokia den oinetako eta arropa ere. 284 Ixkibar, de 6,6km que visita el CROMLECH DE URDOLA, las ruinas de la Se recomienda llevar luz en todo el trayecto (en el túnel de Uitzi es obligatorio), así como calzado y ropa adecuada a cada temporada. FERRERÍA DE SARASAIN-ZAHARRA y el conjunto de abetos de Izaieta. 8 URNIETA-ADARRAMENDI Oria eta Urumea haranen artean, mendi ederrez inguratuta. ADARRA 4 IMOTZEKO IBILBIDEEN SAREA MENDIA da herria babesten duten gailurren artean garaiena, 813 metro ditu. RED DE SENDEROS DE IMOTZ Gipuzkoako tontor ezaugarrietako bat megalitoz hesituriko gailur klasikoa. Ibilbide honek 35 kilometrotan IMOTZ BAILARAKO ZORTZI HERRIAK Urnieta se encuentra entre los valles del Oria y del Urumea, rodeada de bellos TURISMO BULEGOAK bide eta xenda balizatuen bidez lotzen ditu. Aproposa, herriz herri montes. EL MONTE ADARRA es la cima más alta con 813 metros de altitud. Una OFICINAS DE TURISMO zatika egiteko, 2-3 kilometroko etapetan. de las cumbres de referencia de Gipuzkoa rodeada de monumentos megalíticos. Este recorrido de 35 Km. de caminos y pistas balizadas une los OCHO PUEBLOS del VALLE DE IMOTZ. Recomendable para hacer de pueblo a 9 LASARTE-ORIA ANDOAIN pueblo, en etapas de 2-3 kilometros. Punto de Información turística de Andoain Lasarte-Oria gipuzkoar udalerri berria, Donostiatik 5 km-tara eta Avenida La Salle 6 – 20140 Andoain Oria ibarrean kokatzen dena, Iruñea eta Donostia bitartean bidaiariak Urigain etxea: 943 590 409 5 ARESO HERRIA garraiatu zituen. Plazaolako trenaren ibilbidearen bukaera zen [email protected] PUEBLO DE ARESO barrualdea eta kostaldea bitarteko lotura ahalbideratuz. Plazaolako www.leitzaran.org Aldapa izugarrian zehar banatua, bere etxeen arkitektura tradizionala trenak “Ferrocarriles Vascongados”-en Donostia eta Bilbo arteko LEKUNBERRI galtzadarriz beteriko karrikak nabarmentzekoak dira, ezkutatzen ibilbidearekin bat egiten zuen hemen. Lekunberriko Turismo bulegoa El joven municipio guipuzcoano de Lasarte-Oria situado en la vega del río Oria, baitute Olazarreko hondakinak, errota, Gurutze Santuaren baseliza, Plazaola, 21 – 31870 Lekunberri karobiak, zortzi aldeko ARRASKA… a tan sólo 5 Km de San Sebastián, era fin de trayecto del tren del Plazaola, que 948 507 205 • 948 507 204 Distribuido en una fuerte pendiente, destaca su arquitectura tradicional transportó viajeros entre Pamplona y San Sebastián, y [email protected] de caseríos, calles adoquinadas, que esconde tesoros como permitió la conexión entre el interior y la costa. [email protected] los restos de la Ferrería de Olazar, el Molino, la ermita El tren del Plazaola empalmaba aquí www.plazaola.org con el trayecto de los Ferrocarriles de Santa Cruz, caleras, el LAVADERO octogonal… TOLOSA Vascongados de San Sebastián Tolosaldea Tour a Bilbao. Andre Maria, 1 – 20400 Tolosa 943 697 413 • [email protected] www.tolosaldea.net Plazaola geltokia Lekunberrin • Estación de Plazaola en Lekunberri

Ameraun baserria • Caserío Ameraun