NORSK 2016 Tysnes fitjar austevoll kvinnherad stord etne Sveio bømlo www.visitsunnhordland.no Krokeide Bergen JONDAL J OS O Osøyro N Fusa D A L S T U N N E L E Halhjem N Hufthamar FOLG EFO Storebø NN Sundal TU NN Varaldsøy EL AUSTEVOLL EN en d r o Husavik Lunde j Våge Gjermundshamn f Reksteren r Fonnabu e Hatlestrand g Årsnes Odda n Stolmen Bekkjarvik Uggdal a d r Årbakka a Løfallstrand Ølve H TYSNES FOLGEFONNA ODDA Sandvikvåg Rosendal NASJONALPARK Fitjar Brandasund Møsevatnet Uskedalen Dimmelsvik FITJAR Hodnanes Jektavik Herøysund KVINNHERAD Husnes Huglo Fjæra Rubbestadneset Sunde STORD Ranavik Svortland Valen Sørstokken n de BØMLO or Sagvåg Leirvik Utåker fj ra k Matre Åkra Å Halsnøy Røldal Finnås Fjelberg Sydnes Mosterhamn Valevåg Skånevik Etnefjella Utbjoa ETNE Bjoa Etne Førde Sauda Espevær Langevåg Buavåg Vikebygd Ølen SVEIO Haukås Sandeid Sveio Knapphus Haugesund/Stavanger 3 Om denne guiden Innhald innhald Reisetips 8 – 12 04 Sunnhordland – frå hav til bre På desse sidene finn du tips til dei beste opplevingane og aktivitetar i Sunnhordland. 06 Folgefonna – den sørlegaste isbreen i Noreg Kva kan du gjera i Sunnhordland? 14 – 29 I Sunnhordland finn du lette og avanserte natur 08 Rundturar med bil aktivitetar. Om sommaren kan du oppleve festivalar 13 Transport og kulturelle events. Presentasjon av kommunane 30 - 79 14 Vandring Regionen Sunnhordland omfattar åtte kommunar. Kvar kommune er presentert med 18 På sykkeltur kontaktinformasjon til turistinformasjon, kart over 22 Båtliv og fisking kommunen, aktivitetar, attraksjonar og båthamner. Oversikt reiselivsverksemder 80-85 25 Padling Bak i guiden finn du kontaktinformasjon til dei ulike 26 Festivalar og events reiselivsverksemdene i Sunnhordland. Attraksjonskart 30 - 79 30 Tysnes Under kvar kommune finn du eit kart som viser attraksjonar og aktivitetar, med tallreferanse i kart 38 Fitjar og i tekst. Orienter deg enkelt i den kommunen 44 Austevoll du er. Kartet viser og bla. ferjer, snøggbåtar, båthamner og friluftsområde. 50 Kvinnherad 58 Stord VisitNorway App - gratis 64 Etne Finn attraksjonar, overnatting, events og aktiviteter der du er. 70 Sveio 74 Bømlo 80 Overnatting 81 Serveringsstader VISIT SUNNHORDLAND 83 Aktivitetar & attraksjonar 85 Båthamner [email protected] WWW.VISITSUNNHORDLAND.NO 85 Handel LAYOUT OG PRODUKSJON: ZPIRIT REKLAMEBYRÅ - ZPIRIT.NO FORSIDEFOTO: BREKAJAKK I MØSEVATNET, KVINNHERAD - STÅLE SUNDFJORD 4 Sunnhordland frå hav til bre til Sunnhordland frå hav STORDFJELLET, MED UTSIKT OVER FOLGEFONNA ISBRE, KVINNHERADFJELLA, HALSNØY OG HUGLO. Sunnhordland – der den mektige breen og fjorden møter havet Sunnhordland er staden der vill sjø møter majestetiske fjellsider og fossefall, kald isbre og vêrbitne skjer. I desse spektakulære omgjevnadane er det spekka med natur-, kultur- og aktivitetsopplevingar! Eventyrlige opplevingar ventar på deg her i Sunnhordland! 5 Havet Historie På denne staden finn ein framleis bre til Sunnhordland frå hav Ytst i regionen er det havet og kystlina Til liks med den særmerkte naturen, ei av dei eldste kyrkjene me har i som pregar landskapet. Tenk deg å har Sunnhordland og ein mang faldig landet – Moster Kyrkje. På Halsnøy oppleva havet slå inn mot fjøresteinane historie å fortelja dei tilreisande. bygde Erling Skakke frå Etne eit av dei på Bømlo eller i Austevoll. Eller kan Sunnhordland var blant dei fyrste mektigaste augustinarklostra me har hende det freistar meir å sjå sola gå områda der folk busette seg i Noreg, hatt i Noreg. ned i havet frå Ryvarden fyr. Uansett og opp gjennom tida har området hatt vêr vil ein tur i desse karrige, men ein spesiell plass i historia. Dette Vikingtid og adelskap livskraftige delane av regionen vera eit har gjort sitt til at Sunnhordland er Med si sentrale geografiske minne for livet. mellom dei områda i landet med flest plassering, var det mest ikkje til forn- og kulturminne, minne som å unngå at Sunnhordland vart eit Fjord og øyar fortel historia tusenar av år attende. sentralt område i vikingtida. Med Kjem ein lengre inn i regionen er det vikinghøvdingar som ofte for i eit fascinerande øy- og fjordrike som Fangstmenn og båtbyggjarar ”vesterled”, vart regionen eit sentralt opnar seg. Det finst tusenvis av små Fangst har alltid vore viktig når utgangspunkt. Det er difor ikkje få og store øyar her i området – alle folk sette bu. Slik var det også i plassar ein i dag kan sjå minne frå prega av det vennlege og gjestmilde Sunnhordland, der innbyggjarane denne tida. Seinare gjorde adelskapet sinnelaget sunnhord lendingane alltid har vore flinke til å nytta dei sitt inntog og i 1665 stod Baroniet har. Den nest lengste fjorden i ressursane naturen gav. Fisk frå Rosendal ferdig – det einaste av sitt Noreg – Hardangerfjorden, startar hav og fjord, og jakt frå dei flotte slag i Noreg. i Sunnhordland. Den 179 km lange jaktområda, har alltid vore viktige fjorden, som ofte vert kalla ”Dronninga premissar for folket i denne delen av Folkeliv av dei norske fjordar”, har og sett sitt Hordaland. Sunnhordlendingane har Det viktigaste i eit kvart område preg på regionen. alltid vore eit farande folkeferd. Difor er likevel folket sjølv. Med den vart bygging av båtar tidleg ein viktig yrande aktiviteten som har vore i Fjell og bre aktivitet her. Framleis er dette ein Sunnhordland, har dette sjølvsagt gitt I den inste delen reiser dei stolte viktig næringsveg – no representert grobotn for eit myldrande folkeliv. Den Sunnhordlandsfjella seg opp. gjennom bygging av moderne skip og folkelege kulturen knyter folk saman Her finn ein fjelltoppar som ragar heile dei største oljeinstallasjonane i verda. og er heldigvis blitt godt tatt vare på 1700 m over havet. Fjella omkransar rundt om i heile Sunnhordland. den tredje største isbreen i landet – Religion Folgefonna. Den storslåtte breen ligg Sunnhordlendingane har alltid vore eit som ei stor iskake ”utover” fjella på gudfryktig folkeferd – dette gjeld både i Folgefonnhalvøya. Ned frå fjella stuper norrøn og nyare tid. Difor var det heller også nokre av dei vakraste fossane me ikkje utan grunn at Olav Tryggvason har i Noreg. Folgefonna Nasjonalpark steig i land i 995 på Moster for å ta over vart opna her sommaren 2005. kongsmakta og starta kristninga av landet. I 1024 kom Olav Haraldson til Moster, med bisp Grimkjell i fylgjet, og fekk Kristenretten vedteken på Mostratinget. 6 Folgefonna FOLGEFONNA ISBRE – SAMARBEIDSRÅDET FOR SUNNHORDLAND Folgefonna – den sørlegaste isbreen i Noreg Folgefonna er den tredje største isbreen på fastlandet og vart nasjonalpark i 2005. Folgefonna har tre platåbrear: Nordre, Midtre og Søre Folgefonna. Søre Folgefonna er den tredje største isbreen i Noreg. Høgaste punkt er 1660 m.o.h. Isen på Folgefonnhalvøya dekkjer eit areal på ca. 270km². www.folgefonna.info 7 Velkomen til Folgefonna Dette er Folgefonna: Folgefonna På og rundt isbrea Folgefonna ligg sto- re naturopplevingar og ventar på deg. Tre platåbrear: Nordre, Midtre og Søre Folgefonna. Flotte utgangspunkt for turar Søre Folgefonna erden tredje til nasjonalparken finn du på største isbreen i Noreg. innfallsportane våre Åkrafjordtunet i Etne, Odda, Agatunet i Ullensvang, Høgaste punkt er i Juklafjord i Jondal og Rosendal. 1660 m.o.h. Her kan du finna informasjon om nasjonalparken og kjekke aktivitetar i Isen på Folgefonnhalvøya området. dekkjer eit areal på ca. 270km². Arealet er fordelt på fem For eksempel kan du gå Turistvegen kommunar i Sunnhordland og over Folgefonna frå Sundal til Hardanger: Kvinnherad, Jondal, Fonnabu og bli med på breføring Ullensvang, Odda og Etne. over Folgefonna, besøkje sommarskisenteret Fonna glacier folgefonna.info ski resort i Jondal, gå tur i Buerdalen eller Bondhusdalen, ta turen på den restaurerte Buførevegen som går frå Reisæter over fjellet like nord for Nordfonna og ned til Botsvatn ovanfor Øvre Krossdalen i Jondal. I Åkrafjorden kan ein også bli med på turar langs fjorden eller besøkje Rullestad med geologiutstillinga der. I Rosendal er eit besøk i Steinparken å anbefala. Nytt Folgefonnsenter i 2017 Våren 2017 opnar det nye Folgefonnsenteret i Rosendal. Her kjem ei spennande utstilling om Folgefonna og naturen i området frå botn av Hardangerfjorden til nasjonalparken og vidare om klimaet som påverkar oss alle. 8 rundturar bil med HISKABRUA, BØMLO - TORALV M. BREKKE Eventyrlege opplevingar i Sunnhordland Opplev historiske hotell, VM-kokkar og lokal mat. Spektakulære naturopplevingar i øy og fjordriket og historiar frå då vikingkongane sette sitt preg på Noreg, ein heilt spesiell historie, på historisk grunn. Eller la deg forføre av ei magisk brevandring på Folgefonna! FOLGEFONNA NASJONALPARK Krokeide J ON D A L ST JONDAL OS U N N Os E 9 L E N Hufthamar Halhjem FOL GEF ON NT Reisetider, Varaldsøy UN Storebø NE rundturar bil med utgangspunkt Leirvik: LEN AUSTEVOLL Våge • Bergen - 2,5t Gjermundshamn ODDA Husavik Uggdal • Rosendal – 2t Løfallstrand TYSNES FOLGEFONNA Bekkjarvik Sandvikvåg Årbakka Ølve • Uggdal – 1t Rosendal NASJONALPARK Hardangerfjorden • Moster – 20 min • Skånevik, Etne – 1,50t FITJAR Hodnanes / 40 min (hurtigbåt) Jektevik KVINNHERAD Fjæra Husnes Huglo • Folgefonna Nasjonal park STORD Rubbestadneset Sunde Valen Åkrafjorden og breen – 2,5t Svortland Sørstokken Ranavik Utåker Matre Åkra • Ryvarden – 50 min Sagvåg Leirvik BØMLO Halsnøy Føyno Etnefjella • Brandasund – 50 min Sydnes Fjelberg Skånevik • Bekkjarvik – 1,20t Mosterhamn Utbjoa Etne • Fitjar – 30min ETNE • Åkrafjorden – 1,50t SVEIO Buavåg Espevær Langevåg • Haugesund – 1t Ølensvåg ØLEN • Hardanger – 3t Ryvarden s.10 frå hav til bre s.11 Historiske og s.12 Naturopplevingar