Samenvatting Het voorliggende rapport betreft het deelrapport Ruimtelijke kwaliteit, Landschap en Cultuurhistorie ten behoeve van het MER en (O)TB A27 Houten - Hooipolder. Deze rapportage beschouwt voor deze thema’s de optredende effecten en geeft aan in hoeverre mitigerende en/of compenserende maatregelen nodig zijn. Er is onderzocht watdeimpactvanhetontwerptenopzichtevandereferentiesituatieisop gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde, landschappelijke punten, lijnen en vlakken en historische geografie en historische (steden)bouw. Het effectonderzoek brengt daarmee in beeld in hoeverre de maatregelen een bijdrage leveren aan de verbetering of juist aantasting van deze aspecten van de weg en zijn omgeving. Kort wordt ingegaan op het beleidskader. De belangrijkste stukken op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en landschap worden aangehaald. Hier is geen wettelijk kader voor. Voor cultuurhistorie is dit wel het geval. Relevante zaken uit de monumentenwet worden beschreven. Het onderzoek en de beoordeling richten zich op zes inhoudelijke aspecten: gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde, landschappelijke punten, lijnen en vlakken en historische geografie en historische (steden)bouw. Deze worden zowel kwantitatief als kwalitatief beoordeeld. Onderzoek laat zien dat de reconstructie van de A27 leidt tot lichte positieve en lichte negatieve effecten op Ruimtelijke kwaliteit, Landschap en Cultuurhistorie. Voor Ruimtelijke Kwaliteit is er een lichte verslechtering van gebruiksmogelijkheden door het ontwerp, o.a. door de nieuwe verbindingsweg en verbindingsboog Hooipolder, een kleine verbetering van zichtrelaties vanaf de weg en vanuit het landschap (beleefbaarheid van de weg in het landschap) en van de wegbeleving en een lichte verbetering door de mogelijkheden voor toekomstige ontwikkelingen. Door het treffen van maatregelen zoals het versterken van de dwarsverbanden, het vergroten van de zichtbaarheid van Fort Altena en het brengen van eenheid en ritme in het wegmeubilair, verbetert de belevingswaarde en scoort deze positief. Voor het aspect Landschap is er een verbetering op de zichtbaarheid van oriëntatiepunten, een verslechtering door de toename van doorsnijding van landschapsstructuren, laanbeplantingen, lintbebouwing en watergangen en tegelijkertijd een verbetering en verslechtering van leesbaarheid van de landschapskarakteristiek, herkenbaarheid van de verschillende landschappen op de route en aantasting van panorama’s. Maatregelen zoals het verbeteren van de passage van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en het versterken van dwarsstructuren, leiden uiteindelijk tot een positieve score. Op de historisch-geografische waarden heeft de aanpassing van de A27 een enigszins negatief effect. Dit betreft voornamelijk een effect op de fysieke kwaliteit, zowel voor de hoofdstructuur als de historisch-landschappelijke structuren en elementen. Op de inhoudelijke en beleefde kwaliteit hebben de ingrepen slechts zeer beperkt effect. Historisch groen wordt door de aanpassing van de A27 niet aangetast. Op het gros van de historisch (steden)bouwkundige waarden langs de A27 heeft de verbreding geen effect. Het belangrijkste negatieve effect is het (extra) ruimtebeslag in de Nieuwe (en Oude) Hollandse Waterlinie. Nuance hierin is dat bij Fort Altena, wellicht de belangrijkste historisch (steden)bouwkundige waarde, de aanpassing van de A27 juist gericht is op het (zoveel mogelijk) beperken van het ruimtebeslag en verbetering van de beleefbaarheid/zichtbaarheid. In onderstaande tabel is de score van het ontwerp met en zonder maatregelen schematisch weergegeven. Ruimtelijke Referentie Score zonder Score met Uitleg kwaliteit situatie maatregelen maatregelen Gebruikswaarde 0 - - Lichte verslechtering van gebruiksmogelijkheden, o.a. door nieuwe verbindingsweg en verbindingsboog Hooipolder Belevingswaarde 0 0 + Lichte verbetering van zichtrelaties vanaf de weg en vanuit het landschap (zichtbaarheid van de weg in het landschap) en van de wegbeleving Toekomstwaarde 0 + + Licht verbetering van mogelijkheden voor toekomstige ontwikkelingen Totaalscore 00/++ Ruimtelijke Kwaliteit Landschap Referentie Score zonder Score met Uitleg situatie maatregelen maatregelen Punten 0 + ++ Verbetering zichtbaarheid oriëntatiepunten Lijnen 0 -- - Verslechtering door doorsnijding van landschapsstructuren laanbeplantingen, lintbebouwing, watergangen. Vlakken 0 0 0 Verbetering en verslechtering van leesbaarheid van de landschapskarakteristiek, herkenbaarheid van de verschillende landschappen op de route, aantasting van panorama’s Totaalscore 00 + landschap Cultuurhistorie Referentie Score Score met Uitleg situatie zonder maatregelen maatregele n Historische geografie 0 -/0 -/0 De voorgestelde optimalisaties leiden niet tot minder ruimtebeslag op verkavelingen. De beleefde kwaliteit wordt mogelijk enigszins verbeterd, maar dat leidt niet tot een wijziging van de score. Historische 0-/0-/0Demitigerende (steden)bouwkunde maatregelen leiden niet tot minder ruimtebeslag op monumenten of delen van de NHW. De mitigerende maatregelen in het kader van de ruimtelijke kwaliteit leiden mogelijk tot een verbetering van de beleefde kwaliteit, dat leidt echter niet tot een wijziging van de beoordeling Totaalscore 0 -/0 -/0 cultuurhistorie Tabel beoordeling effecten met en zonder maatregelen J.Q%R :IVJ0: 1J$ JCV1R1J$ 8 V @:RV`7L Q% VJRQQ1]QCRV` 8 VV11<V` JRV<QV@IV .QR1V@VJ1V RVJ`V$VC$V01J$ 8 %1I VC1=GCV1R 8 JRV<IV .QR1V@VJGVQQ`RVC1J$H1 V`1: H .QR1V@ %1R1$V1 %: 1VVJ:% QJQIVQJ 11@@VC1J$ %1I VC1=@V@1:C1 V1 :JRH.:] ;%C %%`.1 Q`1V JRV<@`V%C : VJ %1I VC1=@V@1:C1 V1 :JRH.:] ;%C %%`.1 Q`1V ``VH GQQ`RVC1J$%1I VC1=@V@1:C1 V15H.:]V;%C %%`.1 Q`1V :: `V$VCVJ J]:VJRVI:: `V$VCV^HH]VJ: 1VVJI1 1$: 1V_ ``VHGQQ`RVC1J$%1I VC1=@V@1:C1 V15H;%C %%`.1 Q`1VJ:I:: `V$VCVJ ;QHC%1VVGVC1J$VJ VVI VJ1J@VJJ1 1=C:$V71 V`: %%`C1= 1=C:$V70V<HHX 1=C:$V7%`V:% %R1VH.VQCQ$1VVH Q`1V 1 Inleiding Het voorliggende rapport betreft het deelrapport Ruimtelijke kwaliteit, Landschap en Cultuurhistorie ten behoeve van het MER en OTB A27 Houten - Hooipolder. Deze rapportage beschouwt voor het aspect Ruimtelijke kwaliteit, Landschap en Cultuurhistorie de optredende effecten, toetst deze (indien van toepassing) aan vigerende wet- en regelgeving en geeft aan in hoeverre mitigerende en/of compenserende maatregelen nodig zijn. Aan de hand van acht criteria is onderzocht wat de impact van het ontwerp ten opzichte van de referentiesituatie is op ruimtelijke kwaliteit, landschap en cultuurhistorie. Het effectonderzoek brengt daarmee in beeld in hoeverre de maatregelen een bijdrage leveren aan de verbetering of juist aantasting van de ruimtelijke kwaliteit van de weg en zijn omgeving. Voor een totale effectbeoordeling op alle thema’s wordt verwezen naar het hoofdrapport (O)TB/MER, waarin de informatie uit de deelrapporten behorende bij het (O)TB/MER is samengebracht. 1.1 Het kader: OTB/MER A27 Houten - Hooipolder Nu en in de toekomst is de capaciteit van de A27 tussen Houten en Hooipolder onvoldoende om het verkeer goed af te kunnen wikkelen. De voorziene reistijden voldoen niet aan de streefwaarden uit de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. De te beperkte capaciteit zorgt voor negatieve effecten ten aanzien van de doorstroming op de A27, de bereikbaarheid van de regio, de verkeersdruk op het onderliggende wegennet en de verkeersveiligheid. Daarom heeft Rijkswaterstaat het voornemen de capaciteit van de A27 tussen aansluiting Houten en knooppunt Hooipolder te vergroten. Het project kent een lange voorgeschiedenis. Vanaf eind jaren negentig staat de A27 tussen Lunetten en knooppunt Hooipolder op de bestuurlijke agenda en is dit traject onderwerp van studie naar het zoeken van oplossingsrichtingen voor het bereikbaarheidsprobleem. In het eerste fase MER is het probleemoplossend vermogen van de alternatieven en het onderling onderscheidend vermogen onderzocht, met als planhorizon 2020. Vervolgens is een versoberd alternatief E gekozen om verder uit te werken. Deze uitwerking heeft plaatsgevonden in twee stappen: zeef 1 en zeef 2. Deze fasen kennen een meer inhoudelijk-analytisch karakter. De informatie die is verkregen in zeef 2 heeft geleid tot een keuze voor het voorkeursalternatief. Op 18 april 2014 heeft de minister het Voorkeursalternatief voor het tracé van de A27 tussen de aansluiting Houten en knooppunt Hooipolder vastgesteld. Het betreft de E3 variant. Van de drie onderzochte varianten in zeef 2 leidt deze tot de grootste verbetering van de doorstroming op de A27 en heeft deze de hoogste MKBA- score. Het voorkeuralternatief, dat is uitgewerkt in het (O)TB-ontwerp, omvat de uitbreiding van de A27 tussen Houten en knooppunt Hooipolder met deels extra rijstroken en deels extra spitsstroken. Op hoofdlijnen vinden de volgende aanpassingen plaats: Houten – Everdingen De westbaan gaat van twee rijstroken + spitsstrook naar vier rijstroken. De oostbaan valt buiten de scope van het project en wordt niet gewijzigd. De oostbaan houdt daarmee twee rijstroken + spitsstrook. Om de wegverbreding te kunnen realiseren wordt de bestaande Houtensebrug (over het Amsterdam – Rijnkanaal) aan de westzijde verbreed. 7 De bestaande brugdelen van de Hagesteinsebrug (over de Lek) blijven gehandhaafd. Westelijk van de bestaande brug wordt een nieuwe brug voor de westelijke parallelrijbaan gebouwd. Op deze brug is ruimte voor twee rijstroken en een weefstrook. Enkele lokale wegen die fysiek door de wegverbreding worden geraakt, worden aangepast. Everdingen – Scheiwijk De westbaan