Anna Michowiak 94-046 Łódź, ul. Armii Krajowej 68 m. 76 tel. (042) 687-09-67, 0602-466-770 [email protected] WALORYZACJA TURYSTYCZNA AN EVALUATION OF TOURISM IN GMINY DUBENINKI W ŚWIETLE THE GMINA OF DUBENINKI USING RÓŻNYCH METOD BADAWCZYCH DIFFERENT RESEARCH METHODS Zarys treści: W artykule przedstawione zostanie przestrzenne Abstract: The article presents the spatial differentiation zróżnicowanie stopnia atrakcyjności turystycznej gminy Dube- of tourism attractiveness in the gmiiia of Dubeninki. ninki. Oparto się na dwóch zasadniczych metodach: zobiekty­ The author uses two basic methods: an objective rank­ wizowanej metodzie bonitacji punktowej oraz metodzie zindy­ ing method, and an individualised ranking method widualizowanej, wynikającej z percepcji mieszkańców gminy based on the perceptions of the gmina's inhabitants i turystów. Artykuł obejmuje analizę i próbę wyjaśnienia róż­ and tourists. The article includes an attempt to analyse nic i podobieństw między wynikami poszczególnych prób wa­ and explain the differences and similarities between loryzacyjnych, jak również ocenę zastosowanych metod. the results as well an evaluation of the methods them­ selves. _Słowa kluczowe: waloryzacja turystyczna, waloryzacja przy­ Key words: tourism evaluation, environmental evalua­ rodnicza, waloryzacja antropogeniczna, bonitacja punktowa, tion, anthropogenic evaluation, ranking, questionnaire metoda kwestionariuszowa. method. 1. KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA 1. A SHORT DESCRIPTION BADANEGO OBSZARU OF THE STUDIED AREA Gmina Dubeninki (rys. 1) położona jest w powie­ The gmina of Dubeninki (fig. 1) in the cie gołdapskim. Zajmuje najbardziej wysunięty na Gołdapski Powiat occupies the most północny wschód obszar w granicach województwa north-eastern area of the Warmińsko- warmińsko-mazurskiego. Przy północno-wschodnim M azurskie Województwo. At its own krańcu gminy spotykają się granice Polski, Litwy north-eastern end there is a point i Rosji. Do końca II wojny światowej tereny where the borders of Poland, Lithuania współczesnej gminy Dubeninki przynależały do te­ and Russia meet. Until the end of World rytorium pruskiego. W 1945 r. po raz pierwszy War II the area of the contemporary znalazły się w granicach Polski. gmina was in Prussian territoiy and Pod względem fizycznogeograficznym gmina in 1945 was incorporated into Poland. położona jest w obrębie Pojezierza Litewskiego The gmina lies within the Lithuanian (K o n d r a c k i 2002). Zajmuje obszar o powierzchni Lake District (Kondracki 2002) and 205,18 km". Prawie 40% powierzchni gminy zaj­ covers an area of 205.18 km2, almost muje Puszcza Romincka. Pozostałe tereny gminy 40% of which is the Romincka Forest. mają przeważnie charakter rolniczy. W granicach The remainder is mostly agricultural gminy utworzone zostały cztery rezerwaty. Krajo­ and there are four nature reserves braz gminy cechuje się znacznym urozmaiceniem within its borders. The landscape is terenu, charakterystycznym dla obszarów młodo- varied, typical of recently glaciated areas, glacjalnych. W przestrzeni wyróżniają się liczne with distinctive elements such as wzgórza kemowe (najwyższe 295,4 m n.p.m.), ko- kames (the highest reaching 295.4 m tły wytopiskowe, moreny czołowe, niewielkie po­ above sea level), kettle holes, end wierzchniowo równiny sandrowe oraz wyraźne ryn­ moraines, small outwash plains and ny polodowcowe. O urozmaiconej rzeźbie terenu distinctive post-glacial gullying as well as świadczyć mogą znaczne deniwelacje osiągające steep slopes, near Maciejowieta (the maksymalnie 70 m/km2 w rejonie Maciejowięt Blgdzianka ravine). Bogs are an important (przełom Błędzianki). Istotnym elementem krajobra­ element of the landscape as are the zu są torfowiska oraz liczne rozległe rozlewiska bo­ extensive beaver ponds in the forest and browe znajdujące się na obszarze puszczy i jej surrounding areas. The lakes usually przedpolach. Występujące jeziora mają na ogół za­ originate in kettle holes or surface łożenia wytopiskowe lub rynnowe. Sieć rzeczna jest depressions and the river system is słabo rozwinięta. Środowisko przyrodnicze gminy poorly developed. The natural environ­ jest przekształcone w niewielkim stopniu, cechuje ment has not been transformed much, się wysokimi wskaźnikami czystości oraz względnie it is very clean and relatively resistant dużą odpornością na antropopresję. Walory przy­ to harmful human activity and plays rodnicze gminy Dubeninki odgrywają zatem istotną a significant role in terms of the area’s rolę w kształtowaniu atrakcyjności tych terenów. attractiveness. Rys. 1. Mapa ogólnogeograficzna gminy Dubeninki (źród ło: opracowanie własne) 1- granica państwowa, 2 - granice gmin, 3 - droga krajowa, 4 - droga drugorzędna, 5 - droga lokalna, 6 - nieczynna linia kolejowa, 7 - granica parku krajobrazo­ wego, 8 - granica otuliny parku, 9 - las, 10 - rezerwat przyrody, 11 - rzeka, 12 - jezioro, 13 - pomnik przyrody, 14 - zabudowa wsi Fig. 1. Map of the gmina of Dubeninki (so u rce : author) 1 - state border, 2 - gmina borders, 3 - main road, 4 - secondary road, 5 - local road, 6 - unused railway line, 7 - landscape park boundary, 8 - landscape park buffer zone, 9 - forest, 10 - nature reserve, 11 - river, 12-lake, 13-natural monument, 14-village buildings Gmina Dubeninki jest gminą słabo zaludnioną The gmina of Dubeninki is sparsely (17 osób/km2). Z wyjątkiem dwóch największych populated (17/km2) and apart from the wsi wielodrożnicowych - Żytkiejm i Dubeninek - two largest villages, Zytkiejmy and pozostałe mają zwykle charakter przysiółków bądź Dubeninki, the remaining are hamlets przekształconych ulicówek o luźnej zabudowie. with sparsely scattered housing. Forest Walorami architektonicznymi odznacza się bu­ buildings and the remains of manors and downictwo leśne oraz pozostałości po zespołach their parks are valuable architectural dworsko-parkowych. W krajobrazie wyróżniają się resources while evangelical cemeteries ponadto XIX-wieczne cmentarze ewangelickie (na are a distinctive landscape element (over terenie gminy jest ich ponad 60). Oryginalnym wa­ 60 in the gmina). Kaiser Wilhelm’s lorem są tzw. głazy Wilhelma, pomniki upamięt­ boulders - monuments commemorating niające polowania na jelenie cesarza Wilhelma II Wilhelm II's stag hunts - and the remains oraz pozostałości wału Ericha Kocha, ciągu umoc­ of Erich Koch’s defensive fortifications nień obronnych z 1944 r. Ważną atrakcję gminy from 1944 are also of interest. Another stanowi dawna linia kolejowa Gołdap-Gusiew attraction is the former railway line z zachowanymi dworcami, mostami i wiaduktami. between Goldap and Gusiew with well- Najistotniejszą dominantą turystyczną gminy, preserved stations, bridges and viaducts skupiającą największy ruch turystyczny, są po­ including the most important tourist dwójne mosty kolejowe w Stańczykach z początku attraction of the gmina, the double XX w. railway viaducts at Stanczyki from the beginning of the 20lh centuiy. 2. ATRAKCYJNOŚĆ TURYSTYCZNA 2. THE TOURIST ATTRACTIVENESS GMINY W ŚWIETLE METODY BONITACJI OF THE GMINA ACCORDING PUNKTOWEJ TO RANKING METHODS Atrakcyjność turystyczna jest pojęciem względnym. Tourist, attractiveness is a relative notion. Dlatego do przedstawienia problemu atrakcyjności Therefore, in order to present it. the autorka posłużyła się metodami badawczymi przy author used research models, apply­ zastosowaniu różnych kryteriów i metod pomiaru ing different criteria and measuring oraz z punktu widzenia różnych zbiorowości ocenia­ methods, from the points of view of jących. different evaluating groups. W celu dokonania zobiektywizowanej oceny wa­ In order to evaluate tourism loryzacji turystycznej obszaru gminy posłużono się objectively, methods involving ranking metodą bonitacji punktowej, będącej najczęściej sto­ are used most frequently (Radziejowski sowaną metodą oceny przydatności danego obszaru 1979), an approach which had been dla potrzeb turystyki (R adziejow ski 1979). Proble­ discussed earlier by Bartkowski (1965, mem tym zajmowali się m.in. B a r t k o w s k i (1965, 1969), W arszyńska (1970, 1974), M a r s z 1969), W a r s z y ń s k a (1970, 1974), M a r s z (1970), (1970) and Radziejowski (1979). In their czy R adziejowski (1979). W pracach wymienio­ works the main criterion which nych autorów głównym kryterium determinującym determined the final evaluation was końcową ocenę jest atrakcyjność przyrodnicza dane­ natural attractiveness, and to a lesser go terenu, w mniejszym zaś stopniu ranga walorów extent non-natural resources as well as pozaprzyrodniczych oraz zagospodarowanie tury­ tourism infrastructure. These authors styczne. Sporą uwagę autorzy poświęcali również also considered transport accessibility, zagadnieniu dostępności komunikacyjnej. however the author of the present W zamyśle autorki opracowania było jednak article aimed at an evaluation based stworzenie waloryzacji badanego obszaru opartej wy­ solely on tourism resources intentionally łącznie na walorach turystycznych, z celowym pomi­ disregarding infrastructure and access­ nięciem zagospodarowania oraz dostępności komuni­ ibility. As a result the focus is on kacyjnej. Takie działanie miało posłużyć uzyskaniu landscape attractiveness regardless of jak najwierniejszego obrazu atrakcyjności krajobrazo­ tourism infrastructure. wej gminy, nie uwzględniając stopnia dostosowania Apart from information from maps danego rejonu do obsługi ruchu turystycznego. the author gathered data directly, and Przy dokonywaniu bonitacji oprócz danych z ma­ this was given priority when a dis­ py wykorzystane zostały ponadto