ORIGINALNI NAUČNI RAD UDK: 821.163.41.09”18” Stefan Trajković Filipović Odeljenje za istoriju, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu
[email protected] „O, Vladimire, kralju dukljanski, tvrda glavo, srce ponosito!” Isaija Berlin i devetnaestovekovne interpretacije Života Svetog Vladimira od Zete Apstrakt: Život Svetog Vladimira od Zete (odnosno XXXVI poglavlje Letopisa popa Dukljanina ) predstavlja prvi razvijeni narativ o mučeništvu Svetog Vladimira od Zete (c. 990–1016). Sa objavljivanjem Života 1601. godine u okviru Kraljevstva Slovena Mavra Orbina, vekovi „ćutanja” o ovom svetitelju prekidaju se i interpreta- cije priče o njemu polako počinju da se umnožavaju, vremenom se najviše razvijajući na prostoru današnje Srbije i Crne Gore. Članak se bavi specifičnom transformacijom koju su interpretacije priče o Svetom Vladimiru doživele u devetnaestom veku u okvi- ru romantičarske srpske književnosti. Polazeći od tumačenja romantičarskog pokreta kakvo je dao Isaija Berlin u ciklusu predavanja iz 1965. godine, pažnju usredsređujem na analizu sadržaja i osnovnih motiva u dve istorijske drame ( Vladimir i Kosara Lazara Lazarevića i Vladislav Jovana Sterije Popovića) i jednoj istorijskoj pripoveci ( Vladimir Dukljanin Stevana Sremca) koje su pružile nova viđenja priče o ovom svetitelju. Ana- liza ovih narativa pokazuje jasna udaljavanja od originalne priče iz Života , te narativ o slovenskom svetom kralju koji prenosi poruku vrednosti Hristove žrtve i božije istine zamenjuju narativi u čijem su centru pažnje nacionalni kralj-junak i motivi volje, želje, strasti i posvećenosti sopstvenim idealima. Na taj način, uprkos zadržavanju određenih hagiografskih elemenata, devetnaestovekovni narativi donose čak i potpuno obrtanje vrednosti u odnosu na originalnu priču i učestvuju u procesu svesnog stvaranja novih mitova u okviru romantičarske književnosti devetnaestog veka.