Botues: Komuniteti Mysliman i Shqipërisë Zani i Naltë Revistë shkencore dhe kulturore VITI II (XVI) 2013 NR. 4 (157) Merret me shkenca islame, sociologji, filozofi, psikologji, histori, gjuhësi, letërsi, moral dhe literaturë kombëtare www.kmsh.al www.zaninalte.al Tiranë 2013 Zani i Naltë Revistë shkencore dhe kulturore Zani i Naltë Organ i Komunitetit Mysliman të Shqipërisë Themeluar në tetor 1923 Rifilluar në tetor 2012 VITI II (XVI), korrik, gusht, shtator 2013, nr. 4 (157) Nën kujdesin: H. Selim Muça Kryeredaktor & Drejtor: Dok. Genti Kruja Bordi editorial: H. Bujar Spahiu M.A. Ali Zaimi Dr. Ferdinand Gjana Prof. Dr. Qazim Qazimi Prof. Dr. Ayhan Tekines Prof. Dr. Njazi Kazazi Prof. Dr. Hajri Shehu Dr. Bayram Karci Dok. Ramadan Çipuri Dok. Skender Bruçaj M.A. Dorian Demetja M.A. Elton Karaj Redaktor: M.A. Andrin Rasha Fushat: Shkencat Islame Tefsir Hadith Fikh Sociologji Filozofi Gjuhësi Letërsi Psikologji Histori Kulturë Art, etj. Realizimi grafik: Bledar Xama Shpëtim Bashmili Fotoja në kopertinë: Xhamia Selimije, Lezhë (sot varri monumental i Skënderbeut) KOMUNITETI MYSLIMAN Rr. George W. Bush, Nr. 50, ISSN 2305-655X I SHQIPËRISË: Tiranë - Shqipëri 04 mail: [email protected] web: www.kmsh.al 9 772305 655001 www.zaninalte.al 2 Zani i Naltë Përmbajtja Shkenca Islame 1. Respekti ndaj Ramazanit - MA. Elton Karaj- Universiteti Bedër.........................................................5 Letërsi 2. “Hafiz Ali Korça - Hoxha i përndjekur”- (Vështrim për Abetaren e tij) - Prof. dr. Njazi Kazazi – Universiteti i Shkodrës “Luigj Gurakuqi”..............11 3. “Për fe dhe atdhe”; një letërsi vizionare dhe misionare - MA. Brikena Smajli – Tiranë....................................................................14 Histori 4. Kontributi i prijësve myslimanë në formësimin e vetëdijes kombëtare H. Vehbi Dibra njëri nga shembujt konkretë - MA. Genti Kruja – Komuniteti Mysliman i Shqipërisë.............................21 5. Kontributi i ulemave dibranë për çështjen shqiptare - Mr. Ruzhdi Lata-Dibër e Madhe, Maqedoni............................................28 6. Roli i imamëve dhe i ulemave në Lëvizjen Nacional Demokratike Shqiptare - MA. Ramadan Shkodra-Bashkësia Islame e Kosovës, Prishtinë.............32 Filozofi 7. Qasjet estetike në mendimin filozofik mysliman - Msc. Redi Shehu - Tiranë.........................................................................43 Shkenca Komunikimi 8. Komunikimi përmes objekteve të kultit islam - Msc. Ferit Lika - Tiranë............................................................................53 Personalitete 9. I nëmuri i fundmë i rilindjes kombëtare - Prof. dr. Rahim Ombashi – Universiteti Bedër.........................................71 10. Një shqiptar në shërbim të njerëzimit: Mehmet Akif Ersoj - MA. Eduard Caka....................................................................................88 3 Zani i Naltë Aktivitete - Promovimi i revistës “Zani i Naltë” 11. Lajmi......................................................................................................99 Kumtesat: 12. Përshëndetja e Kryetarit.......................................................................102 13. Prof. Dr. Ferit Duka.............................................................................103 14. Besnik Mustafaj...................................................................................104 15. Dr. Agron Tufa.....................................................................................107 Retrospektivë 16. Problemi fetar dhe filozofia (II) - Prof. Vexhi S. Demiraj.............................................................................110 17. Pasqyrat e fletoreve dhe e rivistave qi janë botuar prej vitit 1882 deri në fund të vitit 1927 - nga Teki Selenica.......................................................................114 4 Shkenca Islame RESPEKTI NDAJ RAMAZANIT MA. Elton Karaj Hyrje Agjërim do të thotë të largohesh nga ngrënia, pirja dhe kryerja e eja Islame është e ndërtuar marrëdhënieve intime me qëllim mbi dy baza. Njëra është adhurimi, që nga agimi deri në besimi/imani, e tjetra është perëndimin e diellit dhe është detyrim/ F farz për çdo person, burrë e grua, që praktikimi/Islami. Nëse një njeri dëshiron ta quajë veten e tij mysliman është mysliman, në moshë madhore (të me kuptimin e plotë të fjalës, duhet të ketë hyrë në moshën e pubertitetit), i vendosë në jetën e tij të dyja këto baza shëndoshë mendërisht dhe fizikisht dhe të fesë. Sepse, megjithëse nga kuptimi nuk është i sëmurë apo udhëtar. leksikor i dy fjalëve iman dhe islam ka një ndryshim; mendimi më i saktë i Respekti ndaj Ramazanit pranuar është se s’mund të ketë Islam Çdo person agjërues ka gjendjen e pa iman, dhe as iman pa Islam1. tij të veçantë, por në këtë artikull do të Njëra nga pesë pjesët përbërëse të trajtojmë vetëm gjendjen e tri grupeve të Islamit është edhe agjërimi i muajit të mëposhtme gjatë muajit të Ramazanit: Ramazanit, me të cilin është urdhëruar 1. Personat që nuk agjërojnë, që çdo besimtar i fesë Islame. Agjërimi nga nisja e ditës, për një shkak, apo një ka qenë një nga adhurimet më të pengese të justifikueshme, rëndësishëm duke nisur që nga Hz. 2. Personat, të cilët e kanë nisur Adem alejhisselam. Me ardhjen e agjërimin e Ramazanit, por që gjatë Profetit Muhamed (paqja qoftë mbi ditës në një farë mënyre i është prishur, të), ky adhurim ka ruajtur këtë rëndësi 3. Personat, të cilët në krye të dhe është caktuar si detyrim në ditën e ditës nuk kanë qenë në gjendje të dhjetë të muajit Shaban në vitin e dytë të përshtatshme për ta nisur agjërimin, hixhretit me anë të këtij ajeti: por që gjatë ditës shpëtojnë prej kësaj .gjendjeje َيا َأا ُّي َها الَّ ِذ َين اآ َم ُنوا ُك ِت َب َع َل ْي ُك ُم ِّالص َي ُام َك َما ُك ِت َب َع َلى Si do të sillen grupet e lartpërmendur الَّ ِذ َين ِم ْن َق ْب ِل ُك ْم َل َعلَّ ُك ْم َت َّت ُق َون “O besimtarë! Ju është urdhëruar në pjesën e mbetur të ditës? agjërimi, ashtu si u ishte urdhëruar Kjo çështje është trajtuar në veprat atyre para jush, që të mund të klasike të jurisprudencës islame dhe në ruheni nga të këqijat.”2 bazë të argumenteve e të interpretimit çdo medh’heb ka paraqitur gjykimin e 1 Gülen, Fethullah, Kendi Dünyamıza Doğru, Nil tij. Që në krye mund të themi, që sipas yay., Stmaboll 2010:179. medh’heb hanefi dhe hanbeli, të tri 2. Bekara 2/183. 5 Shkenca Islame grupet e lartpërmendur e kanë vaxhib krye të ditës nuk kanë qenë në gjendje vazhdimin e agjërimit gjatë ditës në të përshtatshme për ta nisur agjërimin, muajin e Ramazanit. Sipas medh’heb por që gjatë ditës kanë shpëtuar prej shafii e kanë mustehab, kurse sipas kësaj gjendjeje dhe ata të cilët e kanë medh’heb maliki nuk është as vaxhib e nisur agjërimin e Ramazanit, por që as mustehab.3 Shkaku i kësaj dispozite të gjatë ditës në një farë mënyre, me dashje veçantë është ekzistenca e një respekti ose pa dashje, i është prishur, duhet/e të veçantë kundrejt muajit Ramazan. kanë vaxhib, që pjesën e mbetur të ditës Në një hadith të transmetuar prej ta vazhdojnë porsi një agjërues. Sepse Seleme b. Ekua (r.a) thuhet kështu: koha e Ramazanit është e çmuar dhe për këtë arsye duhet treguar sa më tepër َب َع َث َر ُس ُول ِالله َر ُجلاً ِم ْن َأا ْس َل َم َي ْو َم َع ُش َر َاء َفاَأ َم َر ُه َأا ْن ُي َؤ ِّذ َن ِفي respekt ndaj saj. Nëse për çfarëdolloj َّالن ِاس: َم ْن َك َان َل ْم َي ُص ْم َف ْل َي ُص ْم َو َم ْن َك َان َأا َك َل َف ْل ُي ِت َّم ِص َي َام ُه shkaku nuk kemi mundësinë ose na ikën اإِ َلى اللَّْي ِل. “I Dërguari i Allahut (s.a.s) dërgoi nga duart mundësia për ta respektuar ditën e Ashures dikë nga fisi Eslem t’i japë atë me anë të një agjërimi të plotë, kemi njerëzve këtë lajm: Kush nuk e ka nisur për detyrë që ta respektojmë, duke i agjërimin, le ta nisë atë; kush ka ngrënë përngjasuar sa më tepër agjëruesve. Në diçka, le të qëndrojnë larg ngrënies e pirjes këtë mënyrë personi e shpëton veten deri në mbrëmje.”4 edhe prej paragjykimeve të njerëzve.7 Duke u nisur pikërisht nga ky hadith Kjo çështje është parashtruar kështu i transmetuar muttefekun alejh5, dijetarët në librin el-Ihtijar të imam Meusiliut: e jurisprudencës islame, duke aplikuar Personi duhet të vazhdojë të agjërojë në kijasin (analogjinë), për shkak se atëherë pjesën e mbetur të ditës, në mënyrë që të agjërimi i ditës së ashures ishte farz, të shpëtojë nga paragjykimet. Të qëndrosh njëjtën dispozitë e quajnë të vlefshme larg paragjykimeve të të tjerëve është edhe për agjërimin e muajit Ramazan, i vaxhib, sepse Profeti (s.a.s) shprehet cili është quajtur si farz më pas.6 kështu: َم ْن َك َان ُي ْؤ ِم ُن بِ ِالله َو ْال َي ْو ِم ْال�آ ِخ ِر َف َلا َي ِق َف َّن َم َو ِاق َع ُّالت َه ِم Profeti (s.a.s), urdhëron që kush nuk ka ngrënë asgjë në krye të ditës “Kush i beson Allahut dhe ditës së gjykimit të të agjërojë, e kush ka ngrënë, për qëndrojë larg vendeve të dyshimta (vendeve që shkak të respektit ndaj periudhës mund të çojnë të tjerët në paragjykime)”.8 kohore, të vazhdojnë ditën sikur të Si përfundim, këta persona, duke ishin agjërueshëm. Në bazë të kësaj, nisur nga momenti i heqjes së pengesave dijetarët shprehin që personat të cilët të agjërimit e deri në vaktin e akshamit nuk agjërojnë, që nga fillimi i ditës për duhet të sillen si agjërues. një shkak të një pengese, ata të cilët në Tani, duke e parashtruar çështjen në bazë të tri grupeve të përmendur 3. Zuhajli, Uehbe, el-Fikhu el-Islami ue Edil’letuhu, Daru’l-fikr I-VIII, Sham 1989, Botimi, III, 649; en-Neueui, Muhjiddin Jahja b. Sheraf, el-Mexhmu’ 7. el-Kâsâni, Ebu Bekr b. Mesud b. Ahmed, Bedai Sherhu el-Muhedhdheb, Dar el-Fikr I-XX, Bejrut es-Sanai’ fi Tertibi esh-Sherai’, I-VII, Botimi 1, II, 2000, VI, 252-253. Bejrut 1996:155. 4. Buhari, 2/692, Muslim, 2/798. 8. el-Meusilî, Abdullah b. Mahmud b. Meudud, el- 5. Muttefekun alejh: Hadith i transmetuar nga dy Ihtiyar li-Ta’lil el-Muhtar, I-V, Bejrut 2002, Botimi librat themelorë të hadithit Buhari dhe Muslim 1, I, 179; ez-Zejla’î, Xhemaluddin Abdullah b. 6. et-Tahanevi, Meulana Eshraf Ali, I’la es-Sunen, Jusuf b.