Jaarverslag 2019 DE GEMEENTE SÚDWEST-FRYSLÂN
Total Page:16
File Type:pdf, Size:1020Kb
Load more
Recommended publications
-
En Staangeld 2021
Nr. 347527 31 december GEMEENTEBLAD 2020 Officiële uitgave van de gemeente Súdwest-Fryslân Verordening op de heffing en invordering van lig – en staangeld 2021 De raad van de gemeente Súdwest-Fryslân; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 10 november 2020; gelet op artikel 229 van de Gemeentewet b e s l u i t : vast te stellen de verordening op de heffing en invordering van lig- en staangeld 2021 Artikel 1 Definities In deze verordening wordt verstaan onder: • ½ jaar: een aangesloten tijdvak van zes kalendermaanden; • 7 dagen: een aaneengesloten tijdvak van 7 dagen; • A-locaties: ligplaatsen inclusief stroomvoorziening; • B-locaties: ligplaatsen exclusief stroomvoorziening; • camper: een (bestel)auto, ingericht voor het vervoeren van twee of meer personen en geschikt voor kamperen cq. buitenshuis verblijven met de mogelijkheid tot overnachten; • camperovernachtingsplaats: een door het college aangewezen locatie buiten kampeerterreinen waar campers/kampeerauto’s geplaatst kunnen worden ten behoeve van recreatief nachtverblijf, zijnde een gereguleerde overnachtingsplaats (GOP); • college: college van burgemeester en wethouders van de gemeente Súdwest-Fryslân; • etmaal: een periode van 24 uren, gerekend vanaf 10.00 uur; • historische schepen: schepen die het college als zodanig aanmerkt; • laadvermogen: het in tonnen uitgedrukte verschil tussen de zoetwaterverplaatsing van het schip bij de grootst toegelaten diepgang en die van het ledige schip; • ligplaats: de ruimte die een vaartuig in gebruik neemt; • maand: kalendermaand; • meetbrief: het document als bedoeld in artikel 1.10 van het Binnenvaartpolitiereglement; • nacht: het aaneengesloten tijdvak vanaf 18.00 tot 09.00 uur; • passagiersschip: a. een vaartuig dat is bestemd of wordt gebruikt voor het bedrijfsmatig vervoer van personen; b. -
Download PDF ( Final Version , 3Mb )
samengesteld door: CC Veldwaarnemingen Nel van Donkersgoed 2 liefst zen, polders ten zuiden van Den Helder, 10-2-96 U gelieve voor deze rubriek, tweemaandelijks, uw IJmuiden Tak, P. de J. van gegevens op te zenden naar onderstaand adres. Onvol- ex. Zuidpier, (P. Droog, alle T. van ledige gegevens worden niet opgenomen. Bij waar- Blanken, Dijk). Ijseend. 30-12-95 1 ex. Scharendijke Z. nemingen naast locatie van waarneming ook de ge- juv. haven, meente vermelden. Informatie over zeldzame en bijzon- (H.C.Ravesteijn), 13-1-96 1 9 en 1 cf Lauwersoog dere waarnemingen (bijvoorbeeld uitzonderlijke data of (J. Mulder), 4-2-96 1 ex. Brouwersdam, Goedereede aantallen), gaarne met uitgebreide omschrijving en zo- (N. Buiten), 7-11-96 1 9 Kennemerplas, IJmuiden met foto’s. Geen dia’s afdrukken van mogelijk inzenden, (M. van de Kwast, A. Schortinghuis). dia’s zijn welkom (formaat 10 x 15, glanzend). Wespendief. 10-9-96 1 ex. ca. 2 weken bij familie A.B. In de ’Lijst van Nederlandse vogels’ van van den Witteveen, Marnedijk, Witmarsum, Zie ook Leeu- Berg & C.A.W. Bosman (zie ’Het Vogeljaar’ 44 (3): 136) warder Courant. De heer E.W.F. Brandenburg was zeldzame treft u een lijst aanvan vogelsoortenwaarvan daar 2 dagen later. Heeft samen met de heer W. uit- een beschrijvingvan de soort is vereist om te worden op- gegraven wespennesten bekeken, maar vogel ving genomen. ook wel muizen, aldus de heer Witteveen (med Vogelsoorten die zijn vermeld op de nationale Rode ** E.W.F. 17-9-96 5 Groote Wielen, Lijst, worden aangeduid met één *, twee betekent dat Brandenburg); ex. -
Parochieblad
Parochieblad Sint Antonius van Paduaparochie 27 februari 2021 PASTORAAL WOORD PATER KUNT U MIJ EEN KUNSTJE LEREN? Als Bolswarder bewaar ik bijzondere herinneringen aan pater Gregorius van de Ven ofm. Toen ik diaken werd gewijd op 17 december 1994 gaf hij mij een boek waarin alle teksten staan die door priesters tijdens de Mis in Latijn kunnen worden gezongen. Dit boek is goed gebruikt want het mag onderhand wel eens opnieuw worden ingebonden. Pater van de Ven leerde ik goed kennen toen hij na zijn pensionering als pastoor van Heerenveen in 1975 in Bolsward kwam te wonen. Daarvoor was hij jarenlang als Miswekenpater door het hele land getrokken met andere medebroeders franciscanen. Zij namen dan een gehele week een parochie over met als doel om in die week de gehele parochie van een zwijgende tot meezingende en meebiddende gemeenschap te maken; de gelovigen meer actief te betrekken bij het vieren van de liturgie. U moet zich voorstellen dat er vroeger niet door de mensen hardop werd geantwoord tijdens de Mis en meezingen deed men alleen in het Lof of bij de bijeenkomsten van godsdienstige verenigingen. Tussen 1944 en 1964 is hij hiervoor 505 keer het land ingetrokken. Met zijn prachtige baritongeluid kreeg hij de mensen mee, maar hij kreeg ook vaak ruzie met het kerkkoor dat plaats en ruimte moest maken voor de volkszang; iets wat ze vaak als minderwaardig en als inlevering van hun meerstemmige repertoire ervoeren. Hij was niet altijd even tactisch en sprak de heren zangers vaak toe met de volgende zin: ‘Koorzangers hebben een hart van goud… om te vervolgen met: ‘en een kop van hout!’ Zodoende kwam hij wel eens halverwege de Misweek terug in het klooster. -
Dorpsvisie Tjerkwerd 2012 – 2024
DorpsvisieTjerkwerd 2012 – 2024 7VMHUNZHUW Inhoudsopgave Voorwoord blz 3 Inleiding blz 4 1. Tjerkwerd als woonomgeving blz 6 2. Werk en Bedrijvigheid blz 8 3. Recreatie en toerisme blz 10 4. Infrastructuur en verkeer blz 12 5. Parkeren blz 15 6. Wandel- en Fietspaden blz 17 7. Sociale samenhang en zorg en welzijn blz 19 8. Stichtingen en verenigingen blz 21 9. Cultuur blz 22 10. Voorzieningen blz 24 11. Duurzaamheid en milieu blz 27 12 Tjerkwerd in relatie tot haar omgeving blz 29 Tot Slot blz 31 Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Colofon Uitgave: ‘Dorpsvisie Tjerkwerd 2012 — 2024’ is uitgegeven door Dorpsbelang Tjerkwerd e.o. Op verzoek van: de gemeente Südwest-Fryslan Hoofdredactie: Werkgroep Dorpsvisie 2012-2012 Eindredactie: Jelle Feenstra Foto’s Gerben D. Wijnja Sam Dijkstra Richard Teppema Dirk-Jan de Rouwe Gerrit Mulder V Ontwerp en opmaak: Baukje Kootstra Aanleg haven in 2008 2 Voorwoord De gemeente Súdwest-Fryslân draagt alle dorpsbelangen en wijkverenigingen op een dorpsvisie te maken. In een dorpsvisie omschrijft een dorp haar plannen om de leefbaarheid op korte, maar vooral op middellange en lange termijn te verbeteren. Bij deze leefbaarheid hebben we een aantal punten voor ogen: - Voorzieningenpeil verbeteren of minimaal in stand houden - Woongenot bevorderen - Verkeersproblemen aanpakken - Bereikbaarheid bevorderen - Aanbod van mogelijkheden ter ontspanning en van sportvoorzieningen verhogen - Gemeenschapszin vergroten Een dorpsvisie heeft meerdere functies: - De door de bewoners verlangde en noodzakelijke ontwikkelingen in kaart brengen - Basisstuk voor de beleidskeuzes ten behoeve van het dorp - Basisstuk voor de beleidskeuzes van de gemeente - Basisstuk om geld- en subsidiestromen aan te boren Dankzij de eerste dorpsvisie, Tjerkwerd 2001-2011, kwamen vele projecten tot stand. -
A Timeline of the History of the Friesian Horse
The Friesian Fall 1999 A Time-line of the History of the Friesian Horse Compiled by Laurie M. Kasperek involved in their breeding F0 II owmg· is· a lime· -1me· of many mterestmg· • histoncal. events related to the history• o ft eh Fnesian · · h° rse •the places. ' and the people important to their survival. It is by no means a complete work. More infonnation and interesting stones may be found by studying the references cited at the end of this article. The accuracy of this time-line is based on the works cited. 1500- 1600 Arabian blood introduced to the horse that descended from &mys rohystus. through Andalusian horses of Spain · 1526 Hungarian King Louis II used heavy Friesian horses in battle against the Turks. 1568 Etches by Stradanus, showing a Friesian stallion in the stables of Don Juan of Austna. 1624 Electoral Prince George William of Prussia imported Friesian horses. 1625 Friesian horses were being exported to New Amsterdam (the future New York City): . 1664 The Dutch were forced to leave New Amsterdam to the English. The purebred Fnes1an horse was quickly lost. I 700's Friesian sjees came into use . Built in the Rococo style. 1771 The stud at Kladrub imported Fricsian horses. 1795 -1796 Ads in New York City newspapers speak of trotters of'Dutch' descent. I 700-I 800's Friesians horses were popular as a trotting horse for short distances. 1823 King William I started horse races in Leeuwarden, to be held every successive year. This became known as the "King's-Golden-Whip-Day" due to the prize. -
TE KOOP Vraagprijs € 189.500,- K.K
TE KOOP Vraagprijs € 189.500,- k.k. Tynjestrjitte 10 - Parrega Gerieflijke vrijstaande woning met aangebouwde garage, gunstig gelegen nabij Bolsward, Workum en de A-7! Deze gerieflijke vrijstaande semi-bungalow met aangebouwde garage ligt in een rustige, doodlopende en kindvriendelijk straat in de beslotenheid van het dorp Parrega, direct nabij Bolsward en Workum. De woning is gebouwd rond 1972 en biedt een ruime woonoppervlak (ca. 125m2), een beschutte zonnige tuin en een dubbele oprit voor het parkeren van auto's of stallen van caravan/trailer. In het dorp is een basisschool en een bushalte aanwezig en voor de watersporter is er de mogelijkheid voor een ligplaats van een boot aan de kade, op loopafstand van de woning gelegen. Begane grond: Ruime hal, meterkast (12 gr./krachtgroep), garderobekast. Gang, vaste kast, ruime wc met fonteintje. Ruime (ca. 40m2) L-vormige doorzonkamer met uitstekende lichtinval, rookkanaal met Gelderse potkachel (gas) en vide met open trapopgang. De woonkamer, hal en gang zijn voorzien van parketvloer. Ruime (ca. 15m2) woon-/eetkeuken v.v. laminaatvloer en inrichting met enige inbouwapparatuur. Inpandige bijkeuken/wasruimte v.v. laminaatvloer, vaste kast, buitendeur en aansluiting voor wasmachine en droger. De aangebouwde garage/berging (ca. 6.90m x 2.85m) is v.v. een betonvloer en elektra. De vrij gelegen achtertuin op het oosten is v.v. bestrating. Ruime achterom naast de woning. Lommerrijke aangelegde voortuin met dubbele oprit. Buitenkraan aan de voor- en aan de achterzijde. 1e verdieping: Overloop, cv-kast. Een grote (ca. 18m2) slaapkamer met vaste kasten en parketvloer. Twee ruime (ca. 9m2) slaapkamers met vaste kast en laminaatvloer. -
1 Nauta Yvonne UITWELLINGERGA D1 22.20.43 2 Ernst Eveline
UitslagTijdrit van Oudemirdum 30-6-2006 Naam Voornaam Woonplaats Cat. Tijd Gem Categorie d1 meisjes 12 tm 14 jaar 1 Nauta Yvonne UITWELLINGERGA d1 22.20.43 38,14 2 Ernst Eveline BANTEGA d1 24.54.18 34,21 3 Anema Maartje GORREDIJK d1 25.03.31 34,00 4 Hoekstra Jenny TJERKGAAST d1 25.40.19 33,19 5 Hoekstra Marije JORWERT d1 27.05.38 31,45 6 Leenstra Ingrid WYCKEL d1 28.22.17 30,03 7 Visser Esther TJERKGAAST d1 28.53.88 29,48 8 Terpstra Tara LEEUWARDEN d1 32.32.30 26,18 Categorie d2 meisjes 15 tm 19 jaar 1 Brouwer Gerda SONDEL d2 22.22.34 38,08 2 Kalsbeek Janieke HARDEGARIJP d2 23.42.20 35,94 3 Terpstra Inez MENALDUM d2 23.53.91 35,65 4 Leenstra Selma WYCKEL d2 24.11.52 35,22 5 Witteveen Jildou BEERS d2 24.21.41 34,98 6 Bos Stefanie TOLBERT d2 26.50.89 31,73 7 Meulen van der Hennie DRACHTEN d2 27.07.09 31,42 Categorie h1 jongens 12 tm 14 jaar 1 Vries de Jurjen LEMMER h1 19.46.68 43,08 2 Groot de Daan LELYSTAD h1 20.53.76 40,77 3 Meeuwisse Koen KOUDUM h1 21.13.44 40,14 4 Daal van Orlando GROU h1 22.54.59 37,19 5 Bouma Johan OPPENHUIZEN h1 23.35.15 36,12 6 Bakker Ronald OLDEMARKT h1 23.42.49 35,94 7 Koning Frank VENHUIZEN h1 24.22.41 34,96 8 Haarsma Jeljer SLOTEN h1 25.03.16 34,01 Categorie h2 jongens 15 tm 19 jaar 1 Falkena Hendrik NIJLAND h2 19.17.90 44,15 2 Hoekstra Ruben TJERKGAAST h2 20.43.88 41,10 3 Wijnja Hessel HARICH h2 21.06.53 40,36 4 Sweering Harry SNEEK h2 21.21.92 39,88 5 Vries de Jan Folkert BUITENPOST h2 21.52.54 38,95 6 Bruinsma Tim HEERENVEEN h2 22.55.48 37,17 7 Elting Jelmer FRANEKER h2 23.07.49 36,84 8 Hooghiemster Niek OENKERK h2 99.99.99 8,46 Categorie d3 dames boven 20 zonder licentie 1 Spijkerman Marjon ST. -
'De Lytse Marren'
U komt na 5 km bij een fietsbrug (15) . Hier stapt u af en u vervolgt uw route onder de spoorbrug door . Fietstocht U kunt ook even een bezoekje brengen aan het 400 meter verderop gelegen Doris Mooltsje, een onlangs gerestaureerde spinnekop molen. In dat geval fietst u even een stukje door over de fietsbrug waarna u de molen al ziet liggen. Wilt u de route weer verder volgen dan keert u vanzelfsprekend weer terug naar de fietsbrug. Bij de eerste driesprong gaat u links en na een paar honderd meter meteen weer rechts richting Greonterp/Blauwhuis. In Greonterp staat ‘Huize het gras’ waar Gerard van het Reve (auteur van: ‘De Avonden’) enige jaren heeft gewoond. Na Greonterp gaat u bij het vee-rooster linksaf (14) het fietspad op richting Hieslum/Parrega. Aan het eind van dit fietspad gaat u op de Atzeburenweg rechtsaf. Vlak voor Parrega (10) weer rechtsaf richting Dedgum. U gaat door Dedgum Bij de eerstvolgende driesprong (11) gaat u linksaf richting Tjerkwerd. In Tjerkwerd kunt u een bezoek brengen aan Galerie Artisjok. U gaat over de brug en meteen rechtsaf het jaagpad op langs het water van de Workumertrekvaart terug naar Bolsward (5) . Aan het einde van het fietspad gaat u onder het viaduct door en rechtdoor langs het kaatsveld en de speeltuin. U passeert hierbij de enige schapenvachtlooierij van Nederland, de firma van Buren. Een bezoekje zeker waard! Over de Blauwpoortsbrug (5) gaat u rechtdoor en u komt weer bij de ‘De Lytse Marren’ bibliotheek (heeft u een ander startpunt dan Bolsward, ga naar ‘startpunt Bolsward’) Soort veer : Voet-Fietsveer Vaarperiode : 1 April t/m 30 September Fietstocht aangepast op het fietsroutenetwerk ‘Zuidwest’ Dagen : Dagelijks Vaartijden : ma-za 8:00-12.00 uur 13.00-18.00 uur 19.00-20.00 uur zondag 11.00-12.00 uur Uitgave: VVV-Zuidwest-Friesland i.s.m. -
Zorgen Voor Zekerheid
ZORGEN VOOR ZEKERHEID Studies over Friese testamenten in de vijftiende en zestiende eeuw onder redactie van JA Mol Fryske Akademy Fries Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde LjouwertJLeeuwarden 1994 ZORGEN VOOR ZEKERHEID Studies over Friese testamenten in de vijftiende en zestiende eeuw onder redactie van J.A. Mol Fryske Akademy Fries Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde Ljouwert/Leeuwarden 1994 Inhoud Ter inleiding Ter inleiding 7 Deze bundel bevat zeven studies over Friese testamenten in de vijftiende en zestiende eeuw. Tezamen bieden zij een thematische aanvulling op, en een G. Verhoeven eerste verkenning van, de kort geleden door Gemt Verhoeven en mij uit De beoorkonding van testamenten in middeleeuws Friesland 13 gegeven Friese testamenten uit de periode tot 1550.1 Het oorspronkelijke uitgaveplan voorzag naast de weergave van de teksten ook in een lange C.M. Cappon inleiding waarin de waarde en de mogelijkheden van de testamenten als De erfstelling in de Friese testamenten tot 1550. Een plaatsbepaling 37 historische bron zouden· worden aangegeven. Na enig overleg hebben wij als tekstbezorgers echter besloten zo'n inhoudelijke introductie achterwege te P.N. Noomen laten. De voornaamste reden daarvoor is dat tevoren niet goed te overzien Consolidatie van familiebezit en status in laat-middeleeuws Friesland 73 valt met welke vragen de gebruiker de testamenten zal gaan benaderen. JA Mol Bovendien zijn bronnenuitgevers nooit van alle markten thuis en horen zij het Friezen en het hiernamaals. Zieleheilsbeschikkingen ten gunste van bestuderen van de uit te geven teksten aan anderen over te laten. kerken, kloosters en armen in testamenten uit Friesland tot 1580 175 Maar stel je voor dat die anderen de editie ongebruikt laten omdat hun de rijkdom van de bron tevoren niet uitvoerig genoeg getoond is; dat de uitgave J. -
Zomerpolders Natuur En Landbouw
Nijlân (Nijland) 16 Nijland Tsjalhuzum (Nijlân) (Tjalhuizum) Loënga Terhornster 39 Akkrum meer Ysbrechtum Gauwster Remswerd Goëngerkolk hoppen Wolsumerketting Terherne Kruiswater Terhornster De Herne e poelen n r o h g Kâlde Fijfhûs n Folsgare E (Folsgeare) Mage 17 Wolsum Sneeker Morrawieltje Ropsterhorne Offingawier (Offenwier) Sn e e ke rm ee r Zoutepoel Haklânshop 21 Kleine Brijpot Potten He er en gat Terkaplesterpoelen Abbegeasterketting meer De Drie Pollen k o l K e w D u Kruiswater e e Abbega G (Abbegea) Feytebuorren 37 Westhem Gossepalen (Westhim) Oosthem Goïngarijpster (Easthim) Goëngarijpster IJlst (Drylts) Oosthemmer poelen poelen 45 Toppenhuzen Terkaple meer (Oppenhuizen) 11 Goingarijp (Goaiïngaryp) De Liens Pikesyl Drylts Nijezijl (IJlst) Swarte De Gravinnepoel (Nijesyl) 65 Hissemeer Wite Akmarijp (Eagmaryp) Brekken Piekemeer 10 Twellingea Draeisterhuzen Br ekken (Uitwellingerga) Anewiel Langstaarten poel Louwepoel Scharrewiel l e o p n ie e Zevenepoel 36 L Oudega Hengstepoel (Aldegea) Jutryp (Jutrijp) 44 Jent jem eer Oudhof Zwettepoel Schuttel 8 poel Anewi el Snikzwaag (Sniksweach) 19 Lytshuzen Broek Palsepoel Idzega De Hommerts Gravepoeltje (Idzegea) (Hommerts) De Brekken 43 Rintje poel Osingahuzen Ker kehop (Osingahuizen) 9 Bokke I dz e g a a s t e r p oe l g wiel e w e d 25 u Kleine Gaastmeer Boornzwaag O (Lytse Gaastmar) Heech over de Wielen Joure Heeg (Heeg) 32 (De Jouwer) (Heech) Lippenwoude Legenda 15 L a n g w e e r d e r w i e l e n Landbouw Gaastmeer 14 (De Gaastmar) 28 Polder buiten RWK Boornzwaag (Boarnsweach) Heeger Zomerpolder meer Smelbrege (Smallebrugge) Natuur 13 26 Langweer (Langwar) Fiskersbuorren PolderH basukeitrheonrn eRWK (Haskerhoarne) 40 K o e v o r d e r H e e g e r m e e r Koufurderrige Dijken Zomerpolder (Diken) Noorder Gebiedsnummering Ee 55 Yndyk (Indijk) m e e r Indijk (Yndyk) Zomerpolders natuur en landbouw gebiedsnummering: Deelkaart 6 63 Scharsterbrug Wâldsein (Skarsterbrêge) (Woudsend) datum : 09-06-2009 schaal : 1:50.000 Teroele Ouwsterhaule 56 1 (Ousterhaule) 3 Legemeer versienr. -
Havenstedenroute
Havenstedenroute N384 Rie Slappeterp Menaam Marsum Menaldum Marssum Sexbierum Dongjum Doanjum Peins 22 MARSSUM Seisbierrum Skingen Peins A31 Wijnaldum 20 FRANEKER Schingen Voorrijp A31 Winaam e Foarryp Schalsum 21 DRONRIJP Skalsum De Blijnse Dronryp Deinum e Herbaijum Zweins al 19 MIDLUM Hjerbeam Franeker na Dronrijp Sweins ka Va a z Almenum Frjentsjer n m Harinx Kingmatille Blessum 2 Midlum Kiesterzijl Mullum Lutjelollum Wjelsryp n Kie Hitzum Hatsum Rewert Hoptille Boksum Harlingen WAADSEEWEI Welsrijp Hitsum Miedum F r N359 e Harns N384 a Baaium n Húns HARLINGEN Sopsum Doijum e Hilaard k Baijum Huins e Hijlaard d rv a Winsum Tzum a Leons Fûns Achlum r Lions Kimswerd Tsjom t d KIMSWERD Maemert Kimswert Spannum Easterlittens Jorwert N31 Baard Weidum e t a Oosterlittens Jorwerd t Dijksterburen Tritzum Bonkwerd e Arum w Wieuwens Wammert Z De Blokken f o W Kûbaard Mantgum t Kubaard Jeth r Pingjum Lollum a Strand Schrins Skillaerd a Penjum Hinnaard v Zurich Hennaard k 1 N384 re Grauwe Kat De Grits rt Surch e Kampen Wommels Bozumervaart k Witmarsum ee Kornwerderzand Gooium Itens Wiuwert n ZURICH Koudehuizum Wytmarsum Hemert Wieuwerd S 15 ZURICH Lytsewierrum Boazum Harkezijl 3 Bolswarder- Easterein Lutkewierum Sjungadijk trekvaart Bozum Hiddum Hayum 16 WITMARSUM Oosterend Burgwerd Dearsum start Rien Deersum Cornwerd A7 Skettens Burchwert KORNWERDERZAND Koarnwert Wons Hichtum Hidaard Wûns Schraard E22 Sibrandabuorren Kornwerderzand Skraard Reahûs Sijbrandaburen Bolsward Roodhuis Koarnwertersân Engwier Hartwerd Anneburen Nijkleaster Exmorrazijl -
Ontgonnen Verleden
Ontgonnen Verleden Regiobeschrijvingen provincie Friesland Adriaan Haartsen Directie Kennis, juni 2009 © 2009 Directie Kennis, Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Rapport DK nr. 2009/dk116-B Ede, 2009 Teksten mogen alleen worden overgenomen met bronvermelding. Deze uitgave kan schriftelijk of per e-mail worden besteld bij de directie Kennis onder vermelding van code 2009/dk116-B en het aantal exemplaren. Oplage 50 exemplaren Auteur Bureau Lantschap Samenstelling Eduard van Beusekom, Bart Looise, Annette Gravendeel, Janny Beumer Ontwerp omslag Cor Kruft Druk Ministerie van LNV, directie IFZ/Bedrijfsuitgeverij Productie Directie Kennis Bedrijfsvoering/Publicatiezaken Bezoekadres : Horapark, Bennekomseweg 41 Postadres : Postbus 482, 6710 BL Ede Telefoon : 0318 822500 Fax : 0318 822550 E-mail : [email protected] Voorwoord In de deelrapporten van de studie Ontgonnen Verleden dwaalt u door de historisch- geografische catacomben van de twaalf provincies in Nederland. Dat klinkt duister en kil en riekt naar spinnenwebben en vochtig beschimmelde hoekjes. Maar dat pakt anders uit. Deze uitgave, samengesteld uit twaalf delen, biedt de meer dan gemiddeld geïnteresseerde, verhelderende kaartjes, duidelijke teksten en foto’s van de historisch- geografische regio’s van Nederland. Zo geeft het een compleet beeld van Nederland anno toen, nu en de tijd die daar tussen zit. De hoofdstukken over de deelgebieden/regio’s schetsen in het kort een karakteristiek per gebied. De cultuurhistorische blikvangers worden gepresenteerd. Voor de fijnproevers volgt hierna een nadere uiteenzetting. De ontwikkeling van het landschap, de bodem en het reliëf, en de bewoningsgeschiedenis worden in beeld gebracht. Het gaat over de ligging van dorpen en steden, de verkavelingsvormen in het agrarisch land, de loop van wegen, kanalen en spoorlijnen, dijkenpatronen, waterlopen, defensielinies met fortificaties.