Zbornik radova Naučni skup Naslijeđe Doboja i okoline održan 27. septembra 2014. godine u Doboju JU Zavod za zaštitu i korištenje kulturno­historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona i Medžlis IZ Doboj Tuzla, 2014. Zbornik radova sa naučnog skupa Naslijeđe Doboja i okoline održanog 27. septembra 2014. godine u Doboju Redakcioni odbor: Prof. dr. sc. Edin Mutapčić, Pravni fakultet Univerziteta u Tuzli, predsjednik; Benjamin Bajrektarević, prof., direktor Zavoda, podpredsjednik; Prof. dr. sc. emeritus Salih Kulenović, Univerzitet u Tuzli, član; Prof. dr. sc. Ivan Balta, Osijek, Hrvatska, član; Prof.dr.sc. Zijad Bešlagić, Doboj, član Mr. sc. Bajro Džafić, Medžlis islamske zajednice Doboj, član; Doc. dr. sc. Omer Hamzić, Univerzitet u Travniku, član; Mr. sc. Rusmir Djedović, Zavod, izvršni sekretar; Adnan Kalesić, prof., Zavod, tehnički sekretar. Izdavač: JU Zavod za zaštitu i korištenje kulturno­historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona i Medžlis IZ Doboj Za izdavača: Benjamin Bajrektarević, direktor Zavoda Obrada: Adnan Kalesić Naslovna strana: Stara razglednica Doboja Štampa: PLANJAX print, Tešanj 032 661 571 Tiraž: 850 primjeraka CIP - Katalogizacija u publikaciji Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine, Sarajevo 908(497.6 Doboj)(063)(082) NAUČNI skup Naslijeđe Doboja i okoline (2014 ; Doboj) Zbornik radova / Naučni skup Naslijeđe Doboja i okoline, održan 27. septembra 2014. u Doboju. - Tuzla : Zavod za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa TK, 2014. - 457 str. : ilustr. ; 25 cm Bibliografija i bilješke uz tekst. ISBN 978-9958-0955-3-5 COBISS.BH-ID 21526790 Tuzla, 2014. S A D R Ž A J prof.dr.sc. emeritus Salih Kulenović, Univerzitet u Tuzli Rezultati dosadašnjih etnoloških i antropogeografskih istraživanja na području predratne opštine Doboj i njene okoline ...................................... 5 prof .dr.sc. Ivan Balta, redovni profesor u trajnom zvanju, Osijek, Hrvatska Neki (mađarski) historijski izvori te ostaci materijalne kulture vjerskih običaja pokapanja Bosne i Hercegovine sa osvrtom na Dobojski kraj za razdoblje od kraja 19. i do početka 20. vijeka................................................................................... 12 prof. Benjamin Bajrektarević, direktor Zavoda Problematika istraživanja i zaštite naslijeđa dobojskog područja................. 40 mr.sc. Bajro Džafić, glavni imam Medžlisa IZ Doboj Sadašnje stanje vakufa u Medžlisu islamske zajednice Doboj......................... 46 prof.dr.sc. Edin Mutapčić, Pravni fakultet Tuzla Upravno teritorijalno ustrojstvo dobojskog kraja u Srednjem vijeku ........ 73 mr.sc. Nusret Kujraković, Medžlis Islamske zajednice Gradačac Proračun vakufa u Doboju za 1889. i 1913. godinu.............................................. 81 mr.sc. Alen Salihović, Filozofski fakultet Tuzla Uticaj trgovačkog prometa jna razvo sjeverne Bosne s posebnim osvrtom na područje Tešnja i Doboja u prvoj polovini XIX stoljeća...................................... 88 Adil ef. Rudanović, Medžlis IZ Doboj Neki od značajnijih vjerskih ličnosti dobojske uleme........................................... 99 doc.dr.sc.Omer Hamzić, Univerzitet u Travniku Formiranje i administrativno­teritorijalno zaokruživanje sreza Doboj u periodu od 1933. do 1936. godine – pravno­politički razvoj............................. 116 prof. dr.sc. Izet Šabotić, direktor Arhiva TK Agrarne prilike na širem području Doboja neposredno nakon Drugog svjetskog rata (1945­1952.)................................................................................................ 131 mr.sc. Rusmir Djedović, Zavod, Historijsko­geografska istraživanja Doboja............................................... 153 Mensura Mujkanović, muzejski kustos, Muzej Tešanj Proizvodnja pekmeza o okolini Tešnja..................................................................... 168 Edin Šaković, prof., Filozofski fakultet Tuzla Dobojsko područje kroz prahistoriju i antiku......................................................... 176 doc.dr.sc. Semir Ahmetbegović, PMF Tuzla Uticaj reljefa na razmještaj stanovništva Doboja i okoline............................. 198 3 Adnan Kalesić, prof., Zavod Silvana Armenulić – u našem narodnom muzičkom naslijeđu....................... 210 Ago Mujkanović, prof., Tešanj Srednjovijekovne nekropole stećaka u okolini Doboja........................................ 218 Senad Gutić, prof., asistent PMF Tuzla Klimatske karakteristike Doboja................................................................................ 235 Ibrahim ef. Halilović, Medžlis IZ Doboj Pet stoljeća Čaršijske džamije u Doboju................................................................ 247 Adis Bekrić, dipl. Pravnik Organizacija vjerskog života muslimana na području grada Doboja i šire u periodu od osmanske uprave do Drugog sv. Rata............................................ 269 prof.dr. Zijad Bešlagić, Doboj Zdravstveni sistem i obilježje zdravstvenog stanja stanovništva Doboja u prošlosti.............................................................................................................................. 288 .Haris ef Hasičić, imam u Kotorskom, MIZ Doboj Nišani Medžlisa Islamske Zajednice Doboj (historijski prikaz, stanje na terenu i kritička analiza)................................................................................................... 318 prof.dr.sc. Dževad Drino, pravni fakultet Zenica i mr.sc. Benjamina Londrc, Filozofski fakultet Sarajevo Područje Doboja u rimskom periodu......................................................................... 362 mr.sc. Almira Bećirović, O.Š. Brčanska malta, Tuzla i mr.sc. Rusmir Djedović, Zavod Urbano­geografski razvoj grada Doboja................................................................. 366 Osman Hadžić, prof. Administrativna pripadnost i školstvo područja Doboj Istok........................ 381 mr.sc. Dado Srkalović i Željka StjepićSrkalović, prof. Odredba ranjivosti vodnih tijela podzemnih voda Havdine, Kraševo i Jelah, Općina Doboj Jug DRASTIC metodom...................................................................... 395 dr.sc. Salkan Užičanin, Filozofski fakultet Tuzla Privreda Doboja i okoline od 1918. do 1941. godine......................................... 403 Mr.sc Kemal Nurkić Gradačac Naselje Sjenina prema defteru sa kraja osmanske vlasti ............................... 424 Dr. sc. Amira Turbić­Hadžagić, vanr. prof., Bernes Aljukić, Samra Hrnjica, asistentica Antroponimija u sevdalinkama s posebnim osvrtom na antroponimiju dobojskih sevdalinki ..................................................................................................... 441 4 Dr. sc. Salih Kulenović, prof. emeritus, Univerzitet u Tuzli REZULTATI DOSADAŠNJIH ETNOLOŠKIH I ANTROPOGEOGRAFSKIH ISTRAŽIVANJA NA PODRUČJU PREDRATNE OPŠTINE DOBOJ I NJENE OKOLINE U ovom radu osvrnut ćemo se na dosadašnja etnološka i antro‐ pogeografska istraživanja na prostoru predratne opštine Doboj i njene okoline koja je u tom pogledu nedovoljno istražena. Dakle, na ovom prostoru nisu vršena detaljna etnološka istraživanja ni materijalne ni duhovne kulture naroda ovog kraja iako je ovaj prostor prije agresije na međunarodno priznatu R BIH 1992‐1995. godine i po površini i po broju njegovog stanovništva činio značajan postotak bosanskohercegovačkog prostora i njegovog stanovništva. Prema popisu stanovništva Bosne i Hercegovine 1991. godine na prostoru opštine Doboj čija površina je iznosila 684 km2 u 73 naseljena mjesta živilo je ukupno 102549 stanovnika.1 Prema nacionalnom sastavu 1991. godine na prostoru opštine Doboj živilo je 41 164 Bošnjaka, 39820 Srba, 13 264 Hrvata, 2765 "Jugoslavena" i 2 536 ostalih i nepoznato.2 U gradskom naselju Doboj popisano je ukupno 27 948 stanovnika, a od toga 11 154 Bošnjaka, 8 011 Srba, 2 714 Hrvata, 4 365 "Jugoslavena" i 1 254 ostalih.3 Poslije Dejtonskog mirovnog sporazuma od predratne teritorije opštine Doboj formirane su dvije nove općine Doboj Istok i Doboj Jug u kojima danas živi bošnjačko stanovništvo. U nekim etnološkim radovima vezanim za proučavanje materijalne i duhovne kulture stanovništva Bosne i Hercegovine u drugoj polovini XX vijeka pominju se i neka naselja dobojske općine kao i naselja iz susjednih općina. Tako, na primjer Cvjetko Đ. Popović u svome naučnom radu "Lončarstvo u Bosni i Hercegovini" piše kako se jugozapadno od Doboja nalaze tri susjedna lončarska sela: Ularice (bivši dobojski srez), Omanjska i Sivša (bivši tešanjski srez) čiji su stanovnici katolici koji se smatraju starincima i kod kojih se nije 1Stanovništvo Bosne i Hercegovine, Narodnosni sastav po naseljima, Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, Zagreb, travanj 1995., prikaz XXVI. 2Isto, prikaz XXVI. 3Isto, str. 97. 5 sačuvala nikakva predaja da su se odnekud doselili u ove krajeve.4 U navedenim naseljima autor je detaljno istražio lončarski zanat počev od materijala (lončarske zemlje i lokaliteta gdje je kopaju), zatim osnovnog alata kojeg lončari koriste prilikom izrade lončarskih proizvoda, kao i samog načina njihove izrade i na kraju koje su sve vrste grnčarije izrađivali. U to vrijeme, a to je period od 50‐tih do 60‐tih godina prošlog vijeka, lončari u navedenim naseljima izrađivali su lonce različitih veličina, zatim "kavenjake" ili džezvice, "tendžere" odn. "pržulje" za mlijeko, "ćase", "tiganje" (pliće ćase koje služe za pečenje i kuhanje jela), "crijepnje" ili "peke“, "ćupove sa kapkom", "sulenare", "lončiće" za "furunu".5 Zanimljivu etnološku građu o selu Kožuhe u opštini Doboj pod naslovom "Kazivanja