076 077 TEKST Nikki Sterkenburg bEELD Yves Marchand, roMaiN MEffrE TrEurSpel Waar een showballet met een suikerglimlach ooit lichtvoetig de euro’s in de zakken van de producent schermen heeft een keihard gevecht plaats tussen producenten die de bezoeker naar het theater willen tapte, heeft het huidige Nederlandse musicaldecor meer weg van een Griekse tragedie. Achter de trekken en elkaar uit de markt proberen te werken. Gaat zelfs voor Joop van den Ende het doek vallen? 078 079 TrEurSpel aturday Night Fever nog 22 op de planken gebracht, sinds 2011 zijn dat er nog maar stopt voortijdig. elf, die niet bepaald op volle zalen kunnen rekenen. En waar The little mermaid doet geen vroeger zo ongeveer de helft van de voorstellingen was uitver­ grote tournee, terwijl dat kocht, ligt dat percentage nu onder de twintig procent. De bezoe­ wel de bedoeling was. Next kersaantallen over 2011 zijn nog niet bekend, maar de situatie is to normal was prachtig, maar zo nijpend dat zelfs marktleider Stage afgelopen zomer bekend­ trok geen volle zalen. Nederland boven de maakte de musical Ghost voorlopig uit te stellen vanwege ‘de ‘S rivieren liep niet warm voor De Zangeres veranderende markt die onder invloed staat van bezuinigings­ Zonder Naam. De Producers ging failliet...’ discussies, btw­aanpassingen en een laag consumentenvertrou­ Musicalrecensent Jacques d’Ancona somt wen’. Voorstelling Wicked werd deze zomer zelfs tijdelijk stop­ op hoe enkele producties van afgelopen gezet; volgens Stage een heel normale beslissing, aangezien dat seizoen draaiden en concludeert: ‘Het zijn in andere landen ook gebeurt. Maar, zo stellen producenten, als economisch barre tijden.’ zelfs Van den Ende op de centen gaat letten, dan is er echt een In de hoogtijdagen van de Nederlandse kentering gaande. ‘Joop leeft in een andere realiteit dan wij. musicalwereld – rond 2008 – vlogen er Eerder was het ondenkbaar dat hij musicals zou uitstellen of jaarlijks 3,2 miljoen kaartjes over de toon­ voortijdig laten stoppen. Maar ook met hem gaat het niet goed.’ bank van de theaterkassa’s. Wie uitgaat van een gemiddelde toegangsprijs van Miljoenenproducties vijftig euro, moet constateren dat het een Op Broadway is de stelregel dat slechts twintig tot 25 procent lucratieve markt is waar in de vette jaren van de musicals break­even draait. Het is wat dat betreft net een een slordige 160 miljoen euro omzet te loterij: de kans om te winnen is klein, maar wie wint, casht goed. halen viel, nog exclusief alle merchandise. Hoewel aan een goede show tientallen miljoenen verdiend kan Hoewel nog steeds het hardnekkige beeld worden (zie kader ‘Catastrofale fout’), moet er vooraf ook een duizend liter water, rijdende motoren che werd pas erkend toen in november 2011 musicalproducent bestaat dat Joop van den Ende geld toe­ flinke zak geld op tafel worden gegooid. Vaak is een producent al en nagebootste luchtgevechten. Een Mark Vijn failliet werd verklaard. Hij kwam in acute geldnood legt op zijn musicalhobby, is zijn bedrijf twintig procent van de productiekosten kwijt aan de licentie. Of ambitieus project, helemaal in crisistijd. doordat de kaartverkoop van zijn voorstelling De Producers ach­ Stage Entertainment (hierna: Stage) echt zoals Stage­woordvoerder Maarten van Nispen eerder dit jaar De Levita en Boot trokken investerings­ terbleef. ‘Het is niet leuk, maar het zou nog sneuer zijn geweest niet alleen opgezet uit altruïsme (zie kader zei: ‘Een gewone musical kost al gauw twaalf miljoen euro. Dan maatschappij Amerborgh van Alex als de productie niet gelukt was. We kunnen onszelf niet verwij­ ‘Dure hobby?’). Of zoals Van den Ende moet je anderhalf jaar spelen om de kosten eruit te halen, pas Mulder aan; bij de première zeiden ze pas ten dat we een slechte voorstelling hebben neergezet’, vertelt Jacques d’Ancona onafhankelijk begin 2010 zelf vertelt: ‘Het is nog altijd daarna ga je verdienen.’ Zo bedroegen de investeringskosten voor winst te zullen maken na een jaar spelen Vijn. Eerder bracht hij 23 succesvolle producties op de planken, r e c e n s e n t een goed lopend theaterbedrijf dat kunst Mary Poppins maar liefst elf miljoen euro, waarbij nog niet eens voor volle zalen. ‘Ons break­evenpunt ligt waaronder Anatevka, Chicago en Je Anne. Ofschoon de crisis bedrijft op een commerciële manier.’ de lopende kosten per week zijn geteld. Een voormalig medewer­ bij een bezetting van zestig procent. al had toegeslagen, wilde Vijn hier toch de Broadway­hit De Toch moet ook hij met enige angst kijken ker van Stage vertrouwt Quote toe: ‘Het kost minstens tien mil­ Gelukkig is dat vooralsnog geen probleem Producers ten tonele brengen, die twaalf Tony Awards won naar de rap dalende bezoekersaantallen joen euro om een grote productie als Wicked op te zetten. Je moet geweest’, vertelt De Levita. en in negen jaar 2502 voorstellingen draaide. ‘We wilden langs in Nederland. Want waar in 2008 zoals zeker een jaar met volle zalen en tegen normale toegangsprijzen Overigens kunnen producties goedkoper. de twaalf grootste Nederlandse theaters trekken. Omdat we de gezegd nog 3,2 miljoen musicalkaartjes spelen, wil je een dergelijke investering terugverdienen.’ The sound of music in het Efteling­theater kwaliteit van Broadway wilden bieden, hadden we zelfs het decor werden verkocht (waarvan twee miljoen Dat geldt ook voor het zelfgeproduceerde – dus geen licentie – kostte tot aan de première vier miljoen en de kostuums van de New Yorkse productie overgenomen. Ook Joop van den Ende c e o voor musicals van Van den Ende), waren Soldaat van Oranje van Robin de Levita en Fred Boot. Voor dit euro. Producent Albert Verlinde ver­ s t a g e dat er in 2010 nog maar 2,1 miljoen – een spektakel verbouwden zij een hangar waarin nu een zaal met klapte in 2008 aan Quote dat zijn produc­ derde minder dus. Ook het aantal musicals elfhonderd bezoekers ronddraait, zodat er 360 graden rondom tie Piaf in de aanloop 330 duizend euro leren, maar als er in anonimi- is fors teruggelopen. In 2007 werden er de toeschouwer gespeeld kan worden, compleet met driehonderd­ kostte. Uiteindelijk verdiende hij er goed teit gemopperd mag worden: aan, doordat de voorstelling meer dan ‘Het genre maakt zichzelf 170 duizend bezoekers trok. En Ramses, Worst MusicAl EvEr compleet belachelijk. Er zijn afgelopen seizoen door Verlinde geprodu­ De Producers mag dan in musicals over Rembrandt, ceerd, bestond slechts uit één vast decor, Londen en New York zeer over Anne Frank, over Yab Maarten van Nispen ‘Joopleeftineenandererealiteit. woordvoerder vijf acteurs en drie muzikanten. succesvol zijn geweest, on- Yum en over shopversla- s t a g e Dure productie of niet, het blijft lastig om derling klagen Nederlandse vingen (Crazy shopping van Eerderwashetondenkbaar het publiek nog naar het theater te krij­ musicalproducenten dat Henk van der Meyden, red.). gen. Maar hoewel producenten voelden het tegenwoordig lijkt alsof En nu komt zelfs Hema met dathijmusicalszouuitstellenof dat de zaken de laatste jaren minder gin­ overal wel een musical van de Worst Musical Ever!’ gen, was het credo vooral ‘the show must wordt gemaakt. Niet dat ze voortijdiglatenstoppen’ BrunoPress beeld ANP, go on’. De werkelijke malaise in de bran­ dat openlijk durven te venti- 080 081 TrEurSpel robin de Levita Producent ‘Vroegerwarenmusicalseenniet temissenevent.Nuwacht iedereenopkortingenkoopjede kaartjesindesupermarkt’ 082 083 TrEurSpel hebben we zeer zorgvuldig gecast en had­ gemiddeld twaalf à dertien procent per avond. Vijn: ‘Toch waren lang door producenten geaccepteerd dat om deze productie – die het fenomeen den we De Telegraaf en RTL Boulevard als we in mei nog niet zenuwachtig. Begin oktober waren eerst nog Van den Ende een groot deel van de kosten musical eigenlijk op de hak neemt – te mediapartners.’ Maar in de aanloop naar de Musical Awards, daarna zouden we met een prikkelende betaalde, maar tegelijkertijd waren zij creëren door middel van een uitdagende de première bleek dat de kaartverkoop reclamecampagne starten.’ niet heel scheutig om zelf een financiële reclamecampagne per stad. Voor Rotter­ niet op gang kwam. Vijn mikte in zijn bijdrage te leveren.’ dam was dat een poster met acteur Dick financiële plan (de musical kostte ander­ tapdansende nazi’s Stage Entertainment zou niet alleen de jury van den Toorn verkleed als Adolf Hitler, half miljoen euro, plus 140 duizend euro De Producers verhaalt over twee louche producenten die er finan­ beïnvloeden, er zou ook gerommeld zijn met daaronder de tekst: ‘Rotterdam gaat lopende kosten per week) op een zaal­ cieel belang bij hebben de slechtste musical ooit te brengen. Dus DoorgEstoken kaart? met de award voor beste musical. Die weer plat, voor De Producers’. En in bezetting van veertig procent, maar in de kiezen ze ervoor om een Hitler­musical te maken, die vervolgens Het doet Jacques d’Ancona wordt – als enige award – toegekend door Groningen: ‘Wij hebben Hitler, u zorgt voorverkoop kwam hij niet verder dan een onverwacht kassucces wordt. Vijn probeerde publiciteit rond­ persoonlijk pijn dat er dit jaar het publiek. Eerst verliep dat via een voor de bezetting’. Vijn: ‘We wilden er voor het eerst in twaalf jaar enquête in de ANWB-Kampioen, later werd nieuwsgierigheid mee opwekken, maar we geen John Kraaijkamp Musical overgestapt op televoting. In musicalland creëerden vooral tegenstanders die dach­ Awards zijn uitgereikt. Die gaat de vuige roddel dat alle medewerkers robin de levita ten dat het een vrolijke musical over Hitler p r o d u c e n t beslissing werd genomen nadat van Stage vijftig euro beltegoed kregen s o L d a a t va n was. Aan de andere kant: de productie is ‘Toendevoorstellingstrandde, o r a n j e Albert Verlinde en andere om te stemmen op Petticoat als beste ook naar België gegaan en daar hebben producenten hadden besloten musical van 2010, om te voorkomen dat ze, op mijn advies, Hitler uit de reclame­ zeiAlbertVerlindeinRTL Boulevard geen producties meer voor te Soldaat van Oranje er met de award van- campagne gelaten.