De magische jaren 1965-1973 MICHEL SLEUTELBERG JACOB BERGSMA ERIK SOMERS RENÉ KOK INHOUD Introductie DISCIPLINE EN REVOLUTIE: RIGOUREUZE REORGANISATIE 180 dE SUCCESCURVE VAN HET GOUDEN AJAX 6 1969-1970 Nico Rijnders 189 Proloog Dick van Dijk 191 UITHUILEN EN OPNIEUW BEGINNEN 12 John Rolink 198 1964-1965 Salo Muller 201 Mode 212 ALLES VALT OP ZIJN PLAATS 218 AAN DE HAND VAN MICHELS EN CRUIJFF 20 1970-1971 1965-1966 Johan Neeskens 228 Co Prins 25 Horst Blankenburg 231 Frits Soetekouw 29 Stefan Kovács 238 Henk Groot 30 Heinz Schilcher 241 Professionalisme 36 Voetbalvrouwen 256 DOORBRAAK IN EUROPA 42 GEWOONWEG IN ALLES DE BESTE 262 1966-1967 1971-1972 Gert Bals 48 Johnny Rep 282 Theo van Duivenbode 54 Arnold Mühren 285 Inge Danielson 65 Supporters 292 Klaas Nuninga 81 Bennie Muller 82 Prominenten 86 DE WERELDKAMPIOEN DOET HET NOG ÉÉN KEER VOOR 298 1972-1973 TRILOGIE IN EIGEN LAND 92 Sjaap Swart 318 1967-1968 Piet Keizer 321 Wim Suurbier 326 Ton Pronk 97 Johan Cruijff 329 Ruud Suurendonk 98 Velibor Vasovic 114 Barry Hulshoff 117 Epiloog Commercie 122 AAN ALLES KOMT EEN EIND 338 1973-1974 VOOR HET EERST IN DE FINALE 128 1968-1969 Arie Haan 138 Statistieken 346 Gerrie Mühren 140 Literatuur en bronnen 350 Heinz Stuy 150 Fotoverantwoording 351 Ruud Krol 161 Colofon 352 Jaap van Praag 164 Rinus Michels 169 Cultuur 174 4 HET GOUDEN AJAX INHOUD HET GOUDEN AJAX INHOUD 5 22 JANUARI 1967 DWS - AJAX 1-1 ZOMER 1966 IN DE TOUWEN Johan Cruijff ontworstelt zich aan dedws -verdediging. De Ajax-voorhoede voor het begin van het seizoen 1966-1967. Met de klok mee: linksonder Johan Cruijff, Piet Keizer, Klaas Nuninga, Sjaak Swart en Henk Groot. Michels had het geluk om bij Ajax de pas benoemde en voor- In het seizoen 1973-1974 zette Ajax een onstuitbare vrije val uitstrevende voorzitter Jaap van Praag aan te treffen. Die in. Feitelijk was die val al eerder ingezet. Onder Michels’ vond, in tegenstelling tot zijn voorganger Jan Melchers, dat opvolger Stefan Kovács verslonsde de discipline. Een kast het kapitaal van Ajax op het veld moest staan. Eerst tafel- vol prijzen verhulde aanvankelijk dat de wissel misschien tenniscoryfee Cor du Buy en later Cruijffs schoonvader Cor wel verkeerd had gestaan; in het seizoen 1973-1974 onder Coster zorgden ervoor dat in de persoon van Johan Cruijff de George Knobel was het duidelijk. De Ajax-trein ontspoorde Ajax-successen op individueel niveau werden ‘vermarkt’. en het Gouden Ajax werd een herinnering. Salarissen en aan- en verkoopbedragen lieten – voor die tijd – astronomisch hoge bedragen zien. In de eindfase van de samenstelling van Het Gouden Ajax, In de voetsporen van Cruijff groeiden ook andere Ajacie- De magische jaren 1965-1973 werden wij geconfronteerd met de den uit tot mannen in bonis. Sommigen bleven tot hun betrekkelijkheid van het bestaan. Voor ons een extra stimu- ergernis aan de verkeerde kant van het tijdsscharnier han- lans om met dit boek een bijdrage te willen leveren aan de gen: de sigarenzaak van Bennie Muller in de Haarlemmer- collectieve herinnering aan deze ‘magische jaren’, in de straat was exemplarisch voor de generatie die er net niet in overtuiging dat het succes van Ajax en de grootsheid en slaagde te profiteren van een nieuwe moraal. schoonheid van de prestaties van de Ajacieden het eeuwige leven zullen hebben. Maar of ze er nu financieel beter van zijn geworden of niet, de onuitwisbare herinneringen aan het Gouden Ajax maken iedere speler en begeleider rijker. Het is de herinne- Amsterdam, november 2014 ring aan de magische jaren van euforie die betrokkenen en Michel Sleutelberg, Jacob Bergsma, Erik Somers bewonderaars bindt. en René Kok 10 HET GOUDEN AJAX INTRODUCTIE HET GOUDEN AJAX INTRODUCTIE 11 1966-1967 DOORBRAAK IN EUROPA FEBRUARI 1967 DE KLASSIEKER Voor de cover van Elseviers Weekblad schoot Paul Huf een van Cruijff. Nog voor de rust weetdws in de persoon van de groeps portret van de voorhoede van Ajax, met Nuninga, jonge invaller Waayenberg gelijk te maken. Onder leiding Swart, Keizer en Cruijff. Henk Groot zou ook poseren, maar van de talentvolle linksbuiten Rob Rensenbrink is het dws was geblesseerd en moest worden behandeld. En dus luidde dat de tweede helft de meeste kansen krijgt op een overwin- de kop: ‘Ajax vuurt met vier’. Op de originele foto is boven ning. Ajax heeft in lange tijd in de vaderlandse competitie het merkteken van Puma op de schoen van Cruijff te lezen: niet zo’n lastige middag beleefd. ‘Puma King Eucébio’. Die tekst werd op de cover van Elseviers Weekblad weggeretoucheerd. De foto van Huf is een klassie- 4 FEBRUARI 1967 AJAX - FORTUNA ’54 1-0 ker, talloze keren nageaapt en verheven tot kunst. De mees- ter van de glamourfotografie toonde zich daar zelf niet zo Klaas Nuninga stuit op de Limburgse keeper Joep Pack- gelukkig mee. Paul Huf: ‘Die foto is gemaakt en daar is ver- beers. In de vaderlandse competitie gaat het Ajax intussen der niet over nagedacht. En dan begint het een nieuw leven voor de wind. De Amsterdammers verpletteren in december te leiden – ik durf het haast niet te zeggen – door historici.’ en januari in de Meer achtereenvolgens Elinkwijk met 8-0, fc Twente met 6-1 en mvv met 8-3. Bij de eerste de beste mindere thuiswedstrijd tegen Fortuna ’54 uit Geleen 22 JANUARI 1967 DWS - AJAX 1-1 signa leert de pers onraad. In de voorhoede zou onenigheid Met een perfecte lichaamsbeheersing en gevoel voor stijl zijn ontstaan over het samenspelen en vooral het elkaar ontwijkt Piet Keizer in het Olympisch Stadion, de thuis- gunnen van de bal. Cruijff staat op dat moment één op de haven van dws, onder toeziend oog van scheidsrechter topscorerslijst, terwijl Nuninga en Swart op de plaatsen Janus Aalbrecht het uitgestoken been van Piet Boogaard. twee en drie staan. Het drietal, zo wordt beweerd, zou De schoonheid van deze actie is een van de weinige hoog- daarom te veel op eigen succes uit zijn. Michels ontkent tepunten in de wedstrijd tegen de andere Amsterdamse het niet: ‘Je kunt tegen ze praten, maar in het veld doen Eredivisie club. Ajax opent voor vijfenvijftigduizend ze toch dit soort dingen. Het is vervelend, maar het moet toeschouwers de score in de 14de minuut door een goal uitzieken.’ HET GOUDEN AJAX 1966-1967 67 26 APRIL 1970 AJAX - FEYENOORD 3-3 In de wordingsgeschiedenis van het Gouden Ajax speelt de Het zal overigens in de Klassieker allemaal nog op zijn poot- Klassieker Ajax - Feyenoord van 26 april 1970 een cruciale jes terechtkomen. De vijf punten voorsprong op Feyenoord rol. De wedstrijd wordt op verzoek van Michels en de spe- blijven gehandhaafd. Een kanonskogel van Piet Keizer wordt lers gespeeld in het Ajax Stadion en niet in het Olympisch door Eddy Treytel niet effectief verwerkt, waarna Johan Stadion. Directeur Otto Roffel probeert het Ajax-bestuur Cruijff simpel de 2-3 binnen kan schieten. De gelijk maker meerdere keren op andere gedachten te brengen, maar komt op naam van Wim Suurbier, die een hoge voorzet slaagt er niet in Ajax te verleiden alsnog voor het Olympisch richting Cruijff stuurt. Andermaal schat Treytel de situatie te laten kiezen. verkeerd in, waardoor de bal via zijn rug in het doel rolt. In het eigen stadion heeft Ajax in principe ruimte voor Bijna trekt Ajax de wedstrijd helemaal naar zich toe, maar 25.500 toeschouwers. Toch herbergt de Meer deze middag een nieuwe pegel van Keizer spat op het houtwerk uiteen. een record aantal toerschouwers. Door de eretribune en de Wim Suurbier blinkt deze middag niet alleen uit door zijn Reynolds-tribune naar beneden door te trekken, kan Ajax doelpunt, maar vooral ook als bewaker van Coen Moulijn. 26.000 toeschouwers kwijt. Daarmee is er ten opzichte van De Rotterdamse dribbelkoning is volstrekt onzichtbaar: hij de capaciteit van het Olympisch Stadion altijd nog sprake zit in de zak bij Suurbier. van een inkomstenderving van een slordige drie ton. Henk Groot legt uit waarom spelers en trainer de Meer boven het Olympisch Stadion verkiezen: ‘In het Olympisch Stadion speel je niet onprettig, maar in je eigen stadion speel je wel lekkerder. Je bent dan in een vertrouwde omge- ‘Zijwareneengeslotenelftal. ving. Je voelt je daar echt op je gemak.’ Henk Groot komt zelf niet meer in actie voor Ajax. Op Ajaxbestonduitafzonderlijke 7 september 1969 is hij tijdens het wk-kwalificatieduel Polen-Nederland de wedstrijd uit geschopt. De knieblessure linies.’ die hij aan die trap overhoudt, betekent het einde van zijn barry hulshoff carrière. Het gemis van Groot als spelmaker op het midden- veld laat zich al een tijdlang voelen. Rinus Michels: ‘Zijn afwezigheid heeft mij tot rommelen gedwongen.’ Bij voorkeur speelt Michels 4-2-4, waarbij Nico Rijnders en Gerrie Mühren de ondankbare taak hebben zich het schompes te lopen op het middenveld. Tegenover een Feye- 26 APRIL 1970 RECLAMESPOT noord-blok-met-één-kop-meer van Willem van Hanegem, Terwijl Feyenoord op jacht is naar de Europa Cup, jaagt Ajax Franz Hasil en Wim Jansen is er voor Mühren en Rijnders op de landstitel. De Klassieker van 26 april 1970 is met zes geen beginnen aan. Gerrie Mühren: ‘Wij gingen eigenlijk doelpunten een 90 minuten lange reclamespot voor het een beetje af tegen Feyenoord. Nico en ik werden op het Nederlandse voetbal. Alleen Feyenoord-keeper Eddy Treytel midden veld zoek gespeeld.’ valt uit de toon: hij gaat bij geen van de drie Ajax-doelpunten Wanneer Ajax met 3-1 achter komt, weet Rinus Michels vrijuit. De beste speler van Feyenoord, Willem van Hanegem, het zeker: zo kan het niet langer. Hij wil een driemans- en de beste speler van Ajax, Johan Cruijff, treffen elkaar in een middenveld en trekt voor het seizoen 1970-1971 van rch rechtstreekse concurrentieslag.