„Wpływ projektów zrealizowanych w ramach Priorytetu IV. LRPO Działanie 4.3 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich na ożywienie gospodarcze zdegradowanych obszarów oraz na uzdrowienie ich funkcji społecznych i kulturalnych” RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA Gdańsk, czerwiec 2013 1 Raport końcowy z badania „Wpływ projektów zrealizowanych w ramach Priorytetu IV. LRPO Działanie 4.3 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich na ożywienie gospodarcze zdegradowanych obszarów oraz na uzdrowienie ich funkcji społecznych i kulturalnych” Zamawiający Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Ul. Podgórna 7, 65-057 Zielona Góra Wykonawca Konsorcjum firm: EU-Consult Sp. z o.o. ul. Wały Piastowskie 1, 80-855 Gdańsk oraz Instytut Badawczy IPC Agnieszka Kotlińska ul Aleksandra Ostrowskiego 30, 53-238 Wrocław 2 Raport końcowy z badania „Wpływ projektów zrealizowanych w ramach Priorytetu IV. LRPO Działanie 4.3 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich na ożywienie gospodarcze zdegradowanych obszarów oraz na uzdrowienie ich funkcji społecznych i kulturalnych” Spis treści 1) Streszczenie...................................................................................................................................... 4 2) Summary ........................................................................................................................................ 12 3) Wprowadzenie ............................................................................................................................. 20 3.1. Cele badania ................................................................................................................................. 21 3.2. Zakres badania ............................................................................................................................ 22 3.3. Kryteria ewaluacyjne ............................................................................................................... 22 4) Metodologia badania ................................................................................................................. 23 4.1. Pytania badawcze ...................................................................................................................... 23 4.2. Metodyka badania ..................................................................................................................... 24 5) Wyniki badania ............................................................................................................................ 29 5.1. Skuteczność oraz efektywność projektów realizowanych w ramach Działania 4.3 LRPO ................................................................................................................................................ 29 5.2. Osiągnięte oraz potencjalne efekty projektów realizowanych w ramach Działania 4.3 LRPO ............................................................................................................................ 60 5.3. Znaczenie zrealizowanych projektów w kontekście podnoszenia poziomu życia społeczności lokalnych i regionalnych. ..................................................................................... 70 5.4. Dobre praktyki ............................................................................................................................ 77 5.5. Charakterystyka Lokalnych Programów Rewitalizacji ............................................... 80 6) Analiza przypadku (case study) ............................................................................................ 96 7) Wewnętrzny potencjał, szanse oraz zagrożenia na drodze ku rewitalizacji obszarów zdegradowanych w województwie lubuskim ................................................. 105 8) Wnioski i rekomendacje ......................................................................................................... 108 9) Wykaz rysunków, tabel i wykresów .................................................................................. 111 3 Raport końcowy z badania „Wpływ projektów zrealizowanych w ramach Priorytetu IV. LRPO Działanie 4.3 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich na ożywienie gospodarcze zdegradowanych obszarów oraz na uzdrowienie ich funkcji społecznych i kulturalnych” 1) Streszczenie Niniejszy dokument stanowi raport końcowy z badania Wpływ projektów zrealizowanych w ramach Priorytetu IV. LRPO Działanie 4.3 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich na ożywienie gospodarcze zdegradowanych obszarów oraz na uzdrowienie ich funkcji społecznych i kulturalnych . Głównym celem Działania 4.3 LRPO jest ożywienie zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich (w tym powojskowych, poprzemysłowych i popegeerowskich) poprzez zmianę dotychczasowych funkcji i adaptację terenów oraz przekształcanie znajdujących się tam obiektów na inne cele: usługowe, gospodarcze, społeczne, edukacyjne, zdrowotne, rekreacyjne, kulturalne i turystyczne. W latach 2007-2013 w ramach Działania 4.3 LRPO w województwie lubuskim Zarząd Województwa Lubuskiego wybrał do realizacji 18 projektów w trybie indywidualnym 1: 1. Przebudowa i budowa zewnętrznej infrastruktury technicznej na osiedlu mieszkaniowym w Wędrzynie, 2. Przebudowa i zmiana sposobu użytkowania budynku pokoszarowego przy ul. Myśliborskiej w Gorzowie Wlkp. na siedzibę filii Samodzielnego Pododdziału Prewencji Policji z Zielonej Góry, I Komisariatu Policji, Laboratorium Kryminalistycznego oraz Archiwum Komendy Wojewódzkiej Policji, 3. Przebudowa Placu Wojska Polskiego w Kostrzynie nad Odrą, 4. Przebudowa zabytkowych budynków i adaptacja terenów dla potrzeb Miejskiej Biblioteki w Nowej Soli, 5. Renowacja i adaptacja zabytkowego obiektu zamkowego w Sulechowie przy Al. Wielkopolskiej na cele kulturalne wraz z zagospodarowaniem terenu, 6. Rewitalizacja Bulwaru Nadwarciańskiego Wschodniego w Gorzowie Wlkp. poprzez adaptację infrastruktury technicznej na cele kulturowe, rekreacyjne i turystyczne, 7. Rewitalizacja dzielnicy portowej w zabytkowej części miasta Nowa Sól, 8. Rewitalizacja historycznego układu komunikacyjno-urbanistycznego śródmieścia Świebodzina etap I, 9. Rewitalizacja Miasta Zielona Góra – Etap I i Etap II, 10. Rewitalizacja budynku „F” przy ul. Zyty w Zielonej Górze, 11. Rewitalizacja Parku Miejskiego w Kostrzynie nad Odrą, 12. Rewitalizacja Starego Miasta w Nowym Miasteczku, 1 Indykatywny Plan Inwestycyjny Lubuskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 z dnia 5 marca 2013, http://www.lrpo.lubuskie.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=114, 06.06.2013 4 Raport końcowy z badania „Wpływ projektów zrealizowanych w ramach Priorytetu IV. LRPO Działanie 4.3 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich na ożywienie gospodarcze zdegradowanych obszarów oraz na uzdrowienie ich funkcji społecznych i kulturalnych” 13. Rewitalizacja Starego Miasta w Ośnie Lubuskim – układ komunikacyjny wraz z małą infrastrukturą, 14. Rewitalizacja Starego Miasta we Wschowie, 15. Rewitalizacja Starówki Miejskiej w Żaganiu – etap I, 16. Rewitalizacja Starówki w Żarach, 17. Rewitalizacja Śródmieścia Kożuchowa – etap I, 18. Utworzenie Parku Kultur Świata (Park of World Culture) poprzez rewitalizację zabytkowego założenia parkowego w Drezdenku - I etap. Do końca kwietnia 2013 roku zostało podpisanych 17 umów, natomiast zakończyła się realizacja 6 inwestycji. W niniejszym raporcie skoncentrowano się na następujących obszarach badawczych: • Skuteczność i efektywność wsparcia inwestycji w ramach rewitalizacji na podstawie projektów, które uzyskały dofinansowanie w ramach Działania 4.3 LRPO, • Osiągnięte oraz potencjalne efekty wynikające z realizacji inwestycji w ramach Działania 4.3 LRPO, • Znaczenie zrealizowanych projektów w procesie podnoszenia poziomu życia społeczności lokalnej/regionalnej, • Dobre praktyki oraz sformułowanie rekomendacji w obszarze optymalnego ukierunkowania wsparcia w przyszłej perspektywie w obszarze działań rewitalizacyjnych w województwie lubuskim. Rewitalizacja (łac. re +vita – dosłownie: przywrócenie do życia, ożywienie) to działanie skupione na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast, np. poprzemysłowych, którego celem jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję. Głównymi celami rewitalizacji zdegradowanych obszarów w województwie lubuskim w ramach Działania 4.3 są: • zwiększenie zrównoważonego rozwoju oraz polityki równych szans, • zwiększenie atrakcyjności turystycznej regionu oraz atrakcyjności dla inwestorów, • ulepszenie infrastruktury edukacyjnej i mieszkalnej oraz infrastruktury ochrony zdrowia, • poprawa funkcji kulturowych, • poprawa konkurencyjności gospodarczej. 5 Raport końcowy z badania „Wpływ projektów zrealizowanych w ramach Priorytetu IV. LRPO Działanie 4.3 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów miejskich i wiejskich na ożywienie gospodarcze zdegradowanych obszarów oraz na uzdrowienie ich funkcji społecznych i kulturalnych” Do dnia 5 grudnia 2012 r. na projekty realizowane w ramach Działania 4.3 LRPO udało się zakontraktować 86,3 % przyznanych środków 2. W II kwartale 2013 roku nastąpi ogłoszenie pierwszego konkursu dotyczącego tego Działania, przeznaczono na niego 15 mln złotych 3. Większość projektów swoim zasięgiem objęła dużą liczbę obiektów infrastruktury miejskiej. Poprzez równoległe oddziaływanie na wiele elementów starano się uzyskać efekt synergii, aby znacznie poprawić konkurencyjność analizowanych obszarów. W Wędrzynie wybudowano place sportowe, ścianę