<p>Mittelalter-Forschungen </p><p>Herausgegeben von <br>Bernd Schneidmüller und Stefan Weinfurter </p><p>Band 33 </p><p>Jan Thorbecke Verlag </p><p>ꢀ</p><p>Jan Keupp </p><p>Die Wahl des Gewandes </p><p>Mode, Macht und Möglichkeitssinn in Gesellschaft und Politik des Mittelalters </p><p>Jan Thorbecke Verlag </p><p>ꢀ</p><p>IMPRESSUM Weitere interessante Lesetipps finden Sie unter: www. thorbecke.de </p><p>Alle Rechte vorbehalten. Unbefugte Nutzungen, wie etwa Vervielfältigung, Verbreitung, Speicherung oder Übertragung, </p><p>können zivil- oder strafrechtlich verfolgt werden. </p><p>© 2014 Jan Thorbecke Verlag der Schwabenverlag AG, Ostfildern </p><p>Umschlaggestaltung: Finken & Bumiller, Stuttgart Umschlagabbildung: Ausschnitt aus dem Krönungsbuch Karls V. von Frankreich, 1365, British </p><p>Library, Cotton Tiberius ms. B VIII, fol. 48r. Hergestellt in Deutschland </p><p>ISBN 978-3-7995-4365-1 (eBook) </p><p><strong>Inhalt </strong></p><p>Vorwort . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IX <a href="#11_0">Zur Einführung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 </a><a href="#11_0">a</a><a href="#11_0">) L</a><a href="#11_0">eit</a><a href="#11_0">fäd</a><a href="#11_0">en </a><a href="#11_0">d</a><a href="#11_0">es </a><a href="#11_0">F</a><a href="#11_0">orschungs</a><a href="#11_0">p</a><a href="#11_0">ro</a><a href="#11_0">j</a><a href="#11_0">e</a><a href="#11_0">k</a><a href="#11_0">tes </a><a href="#11_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 </a><a href="#12_0">b) T</a><a href="#12_0">e</a><a href="#12_0">x</a><a href="#12_0">turen </a><a href="#12_0">d</a><a href="#12_0">es </a><a href="#12_0">F</a><a href="#12_0">orschungs</a><a href="#12_0">f</a><a href="#12_0">el</a><a href="#12_0">d</a><a href="#12_0">es</a><a href="#12_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 </a><a href="#18_0">c</a><a href="#18_0">) F</a><a href="#18_0">igurinen </a><a href="#18_0">d</a><a href="#18_0">es </a><a href="#18_0">F</a><a href="#18_0">orschungs</a><a href="#18_0">p</a><a href="#18_0">rogra</a><a href="#18_0">mm</a><a href="#18_0">s </a><a href="#18_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 </a>d) Schnittmuster der Forschungsarbeit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 </p><p><a href="#25_0">I. Einordnung</a><a href="#25_0"> </a><a href="#25_0">und Auszeichnung: </a><br><a href="#25_0">Spielräume mittelalterlicher Kleiderwahl</a><a href="#25_0"> </a><a href="#25_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#25_0">25 </a></p><p><a href="#25_0">1. Das</a><a href="#25_0"> </a><a href="#25_0">Selbst und seine Hüllen</a><a href="#25_0"> </a><a href="#25_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#25_0">25 </a><a href="#25_0">a</a><a href="#25_0">) D</a><a href="#25_0">ie </a><a href="#25_0">A</a><a href="#25_0">utorit</a><a href="#25_0">ä</a><a href="#25_0">t </a><a href="#25_0">d</a><a href="#25_0">er </a><a href="#25_0">Ä</a><a href="#25_0">u</a><a href="#25_0">ß</a><a href="#25_0">erlich</a><a href="#25_0">k</a><a href="#25_0">eiten </a><a href="#25_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#25_0">25 </a></p><p>b) Zwischen Genie und Wahnsinn: </p><p><a href="#0_0">Mittelalterlicher Möglichkeitssinn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 </a><br><a href="#0_0">2. Von</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">der Lesbarkeit der Wel</a><a href="#0_0">t</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">3</a><a href="#0_0">9 </a><a href="#0_0">a</a><a href="#0_0">) D</a><a href="#0_0">as </a><a href="#0_0">K</a><a href="#0_0">lei</a><a href="#0_0">d </a><a href="#0_0">als not</a><a href="#0_0">w</a><a href="#0_0">en</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">iges </a><a href="#0_0">S</a><a href="#0_0">tan</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">es</a><a href="#0_0">z</a><a href="#0_0">eichen </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 </a><a href="#0_0">b) K</a><a href="#0_0">lei</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">eror</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">nungen un</a><a href="#0_0">d S</a><a href="#0_0">t</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">n</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">en</a><a href="#0_0">k</a><a href="#0_0">en </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">46 </a></p><p><a href="#0_0">c</a><a href="#0_0">) O</a><a href="#0_0">r</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">nungs</a><a href="#0_0">w</a><a href="#0_0">issen un</a><a href="#0_0">d W</a><a href="#0_0">elt</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">eutung </a></p><p><a href="#0_0">i</a><a href="#0_0">m L</a><a href="#0_0">icht </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">Sp</a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">y</a><a href="#0_0">rer </a><a href="#0_0">O</a><a href="#0_0">r</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">nung </a><a href="#0_0">v</a><a href="#0_0">on </a><a href="#0_0">1356 </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">56 </a><a href="#0_0">d) Gö</a><a href="#0_0">ttliche </a><a href="#0_0">S</a><a href="#0_0">at</a><a href="#0_0">z</a><a href="#0_0">ung un</a><a href="#0_0">d </a><a href="#0_0">st</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">n</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">ische </a><a href="#0_0">O</a><a href="#0_0">r</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">nung </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">65 </a></p><p><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">) O</a><a href="#0_0">rientierungs</a><a href="#0_0">w</a><a href="#0_0">issen un</a><a href="#0_0">d G</a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">w</a><a href="#0_0">issensausrichtung </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . 71 </a></p><p><a href="#0_0">3. Macht</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">und Machbarkeit: Die Mechanismen der Mode . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">76 </a><a href="#0_0">a</a><a href="#0_0">) E</a><a href="#0_0">ine </a><a href="#0_0">G</a><a href="#0_0">eschichte </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">es </a><a href="#0_0">T</a><a href="#0_0">rag</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">aren</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">76 </a></p><p><a href="#0_0">b) W</a><a href="#0_0">an</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">el un</a><a href="#0_0">d W</a><a href="#0_0">i</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">erstan</a><a href="#0_0">d: D</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">K</a><a href="#0_0">rieg </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">Mö</a><a href="#0_0">nche u</a><a href="#0_0">m </a><a href="#0_0">ihr </a><a href="#0_0">K</a><a href="#0_0">lei</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">. . . . . . </a><a href="#0_0">85 </a><a href="#0_0">c</a><a href="#0_0">) D</a><a href="#0_0">ie </a><a href="#0_0">M</a><a href="#0_0">acht </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">M</a><a href="#0_0">o</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">: D</a><a href="#0_0">as </a><a href="#0_0">R</a><a href="#0_0">egi</a><a href="#0_0">m</a><a href="#0_0">ent </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">k</a><a href="#0_0">ur</a><a href="#0_0">z</a><a href="#0_0">en </a><a href="#0_0">Rö</a><a href="#0_0">c</a><a href="#0_0">k</a><a href="#0_0">e </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . 94 </a></p><p><a href="#0_0">4. Aufsteiger</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">und Aussteiger: </a><br><a href="#0_0">Devianz, Distanzierung und soziale Kontrolle</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 </a><a href="#0_0">a</a><a href="#0_0">) V</a><a href="#0_0">o</a><a href="#0_0">m M</a><a href="#0_0">o</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">enarren </a><a href="#0_0">z</a><a href="#0_0">u</a><a href="#0_0">m N</a><a href="#0_0">est</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">esch</a><a href="#0_0">m</a><a href="#0_0">ut</a><a href="#0_0">z</a><a href="#0_0">er</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 </a><a href="#0_0">b) V</a><a href="#0_0">er</a><a href="#0_0">f</a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">m</a><a href="#0_0">te </a><a href="#0_0">A</a><a href="#0_0">ussteiger </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 </a><a href="#0_0">c</a><a href="#0_0">) Ad</a><a href="#0_0">el </a><a href="#0_0">v</a><a href="#0_0">er</a><a href="#0_0">pf</a><a href="#0_0">lichtet</a><a href="#0_0">! </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 </a><a href="#0_0">d) A</a><a href="#0_0">usgesto</a><a href="#0_0">ß</a><a href="#0_0">ene </a><a href="#0_0">A</a><a href="#0_0">u</a><a href="#0_0">f</a><a href="#0_0">steiger</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">116 </a></p><p><a href="#0_0">5. D</a><a href="#0_0">ie </a><a href="#0_0">D</a><a href="#0_0">is</a><a href="#0_0">p</a><a href="#0_0">ositionen </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">es </a><a href="#0_0">H</a><a href="#0_0">a</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">itus </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 </a><a href="#0_0">a</a><a href="#0_0">) B</a><a href="#0_0">r</a><a href="#0_0">ü</a><a href="#0_0">chige </a><a href="#0_0">M</a><a href="#0_0">as</a><a href="#0_0">k</a><a href="#0_0">era</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">en</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 </a><a href="#0_0">b) G</a><a href="#0_0">elungene </a><a href="#0_0">D</a><a href="#0_0">ar</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">ietungen </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 </a></p><p><a href="#0_0">Resümee I: Kleidung als bedingte Ermöglichungsinstanz . . . . . . . . . . . . . . 138 </a></p><p>Inhalt </p><p>VI <a href="#0_0">II. Angebot und Auslegung: Politik im Zeichen der Kleidung</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . 143 </a><br><a href="#0_0">1. Die</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">Diplomatie der Kleider</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 </a></p><p>a) Die Wahl des Gewandes: Spielräume und Wirkungsweisen </p><p><a href="#0_0">politischer Kleiderarrangements . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 </a></p><p>b) Die Wahl der Mittel: Kleider als Requisiten und Bedeutungsträger </p><p><a href="#0_0">politischer Kommunikation . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">150 </a><br><a href="#0_0">2. Die</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">Spielregeln der Identität</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">158 </a></p><p><a href="#0_0">a</a><a href="#0_0">) Z</a><a href="#0_0">uge</a><a href="#0_0">w</a><a href="#0_0">iesene </a><a href="#0_0">Id</a><a href="#0_0">entit</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">t</a><a href="#0_0">: D</a><a href="#0_0">as </a><a href="#0_0">R</a><a href="#0_0">itual </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">I</a><a href="#0_0">n</a><a href="#0_0">v</a><a href="#0_0">estitur </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">158 </a><a href="#0_0">b) G</a><a href="#0_0">eteilte </a><a href="#0_0">Id</a><a href="#0_0">entit</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">t</a><a href="#0_0">: D</a><a href="#0_0">as </a><a href="#0_0">P</a><a href="#0_0">ri</a><a href="#0_0">v</a><a href="#0_0">ileg </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er gleichen </a><a href="#0_0">K</a><a href="#0_0">lei</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">164 </a><a href="#0_0">c</a><a href="#0_0">) V</a><a href="#0_0">eror</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">nete </a><a href="#0_0">Id</a><a href="#0_0">entit</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">t</a><a href="#0_0">: D</a><a href="#0_0">ie integrati</a><a href="#0_0">v</a><a href="#0_0">e </a><a href="#0_0">F</a><a href="#0_0">un</a><a href="#0_0">k</a><a href="#0_0">tion </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">K</a><a href="#0_0">lei</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">ung </a><a href="#0_0">. . . . . . . 170 </a><a href="#0_0">d) V</a><a href="#0_0">er</a><a href="#0_0">w</a><a href="#0_0">eigerte </a><a href="#0_0">Id</a><a href="#0_0">entit</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">t</a><a href="#0_0">: D</a><a href="#0_0">ie </a><a href="#0_0">P</a><a href="#0_0">ro</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">le</a><a href="#0_0">m</a><a href="#0_0">ati</a><a href="#0_0">k d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">S</a><a href="#0_0">el</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">st</a><a href="#0_0">v</a><a href="#0_0">erortung</a><a href="#0_0">. . . . . . . . </a><a href="#0_0">176 </a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">) D</a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">f</a><a href="#0_0">or</a><a href="#0_0">m</a><a href="#0_0">ierte </a><a href="#0_0">Id</a><a href="#0_0">entit</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">t</a><a href="#0_0">: D</a><a href="#0_0">ie </a><a href="#0_0">E</a><a href="#0_0">nt</a><a href="#0_0">k</a><a href="#0_0">lei</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">ung </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">es </a><a href="#0_0">H</a><a href="#0_0">errscher</a><a href="#0_0">s</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . 181 </a><a href="#0_0">f) R</a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">f</a><a href="#0_0">or</a><a href="#0_0">m</a><a href="#0_0">ierte </a><a href="#0_0">Id</a><a href="#0_0">entit</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">t</a><a href="#0_0">: W</a><a href="#0_0">ege </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">S</a><a href="#0_0">tatus</a><a href="#0_0">v</a><a href="#0_0">erge</a><a href="#0_0">w</a><a href="#0_0">isserun</a><a href="#0_0">g</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . 193 </a></p><p><a href="#0_0">3. Die</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">Spielarten der Auszeichnung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 </a></p><p>a) Vorsprung durch Verharren – Das Herrscherkleid als </p><p><a href="#0_0">Auszeichnungsmitte</a><a href="#0_0">l</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">2</a><a href="#0_0">01 </a><a href="#0_0"><em>Die Funktionalität der Kleiderpracht</em></a><a href="#0_0"><em> </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 </a></p><p><a href="#0_0"><em>Zwischen Zeitgeschmack und Zeichensetzung </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 </a></p><p><a href="#0_0">b) Id</a><a href="#0_0">entit</a><a href="#0_0">ä</a><a href="#0_0">ts</a><a href="#0_0">p</a><a href="#0_0">oliti</a><a href="#0_0">k: M</a><a href="#0_0">etho</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">ische </a><a href="#0_0">P</a><a href="#0_0">ro</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">le</a><a href="#0_0">m</a><a href="#0_0">stellung </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">215 </a></p><p><a href="#0_0"><em>Perspektivität und Wandelbarkeit des Materiellen </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">215 </a></p><p><a href="#0_0"><em>Herrschaftszeichen als ›Staatssymbolik‹? </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 </a></p><p>c) Zwei Herrscher, zwei Mäntel – <br><a href="#0_1">T</a><a href="#0_1">e</a><a href="#0_1">x</a><a href="#0_1">tile </a><a href="#0_1">S</a><a href="#0_1">el</a><a href="#0_1">b</a><a href="#0_1">st</a><a href="#0_1">v</a><a href="#0_1">erortung in s</a><a href="#0_1">pä</a><a href="#0_1">tstau</a><a href="#0_1">f</a><a href="#0_1">ischer </a><a href="#0_1">Z</a><a href="#0_1">eit </a><a href="#0_1">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_1">225 </a></p><p><em>Modische Fluchtbewegungen: Ergänzung, Erweiterung, </em></p><p><a href="#0_0"><em>Neukombination </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">225 </a></p><p><em>Des Kaisers neue Kleider I: </em><a href="#0_0"><em>Imperiale Attitüde auf dynastischer Grundlage</em></a><a href="#0_0"><em> </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 </a><em>Der Kaisers neue Kleider II: </em><a href="#0_0"><em>Heilsgeschichtliche Sendung und diskreter Dualismus</em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">235 </a></p><p><a href="#0_0">d) S</a><a href="#0_0">el</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">st</a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">eutungen </a><a href="#0_0">– F</a><a href="#0_0">re</a><a href="#0_0">mdd</a><a href="#0_0">eutungen</a><a href="#0_0">: D</a><a href="#0_0">as </a><a href="#0_0">B</a><a href="#0_0">eis</a><a href="#0_0">p</a><a href="#0_0">iel </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">er </a><a href="#0_0">K</a><a href="#0_0">aiserstola </a><a href="#0_0">. . </a><a href="#0_0">246 </a></p><p><em>Unsichtbares im Sichtbaren: Sinngebung und Deutungsrahmen </em>. . . . . . . . . 246 <em>Sichtbar gemachte Autorität: Autonomie und Universalität </em></p><p><a href="#0_0"><em>im Zeichen der Stola</em></a><a href="#0_0"><em> </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">251 </a></p><p><em>Zurechtgerückte Tatsachen: Ein Etappensieg für die Majestät </em></p><p><a href="#0_0"><em>des Imperiums </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">254 </a></p><p><a href="#0_0"><em>Kreative Verknüpfungen: Heilsgeschichte und Herrscherautoritä</em></a><a href="#0_0"><em>t</em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . </a><a href="#0_0">259 </a><a href="#0_0"><em>Interpretierbare Überzeugungssignale: </em></a></p><p><a href="#0_0"><em>Die Stola im Widerstreit der Deutungen</em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">263 </a><a href="#0_0">e</a><a href="#0_0">) G</a><a href="#0_0">escheiterter </a><a href="#0_0">S</a><a href="#0_0">el</a><a href="#0_0">b</a><a href="#0_0">stent</a><a href="#0_0">w</a><a href="#0_0">ur</a><a href="#0_0">f: C</a><a href="#0_0">ola </a><a href="#0_0">d</a><a href="#0_0">i </a><a href="#0_0">R</a><a href="#0_0">ien</a><a href="#0_0">z</a><a href="#0_0">o </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">266 </a><br><a href="#0_0"><em>Visionen und Verheißungen</em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">266 </a><a href="#0_0"><em>Inszenierte Vieldeutigkeit</em></a><a href="#0_0"><em> </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 </a></p><p><a href="#0_0"><em>Veränderte Vorzeichen – vestimentäres Versagen </em></a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 </a></p><p><a href="#0_0">Resümee II: Kleidung als Überzeugungssignal</a><a href="#0_0"> </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 </a></p><p>Inhalt </p><p>VII <br><a href="#0_0">Ausblick: Asynchrone Vergleichsperspektiven. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 </a><a href="#0_0">Q</a><a href="#0_0">uellen</a><a href="#0_0">- </a><a href="#0_0">un</a><a href="#0_0">d L</a><a href="#0_0">iteratur</a><a href="#0_0">v</a><a href="#0_0">er</a><a href="#0_0">z</a><a href="#0_0">eichnis </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 </a><br><a href="#0_0">Quellen und Regestenwerke . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 </a><a href="#0_0">Verwendete Literatur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 </a></p><p><a href="#0_0">Abkürzungen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . </a><a href="#0_0">335 </a><a href="#0_0">N</a><a href="#0_0">a</a><a href="#0_0">m</a><a href="#0_0">en</a><a href="#0_0">- </a><a href="#0_0">un</a><a href="#0_0">d S</a><a href="#0_0">achregister </a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 </a><a href="#0_0">Hinweise zu den Bildtafeln. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 </a><a href="#0_0">Über das Buch. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 </a><a href="#0_0">Über den Auto</a><a href="#0_0">r</a><a href="#0_0">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 </a></p><p><strong>Vorwort </strong></p><p>Eine Studie unter dem Stichwort ‚Kleidung im Mittelalter’ muß zwangsläufig Erwartungen enttäuschen. So regelmäßig meine Beschäftigung mit diesem Themenfeld in Fachkreisen auch auf wohlwollende Anteilnahme stieß, so uneinheitlich gestalteten sich die Vorstellungen über die inhaltlichen Akzentsetzungen. Interessierte Nachfragen betrafen Formenkunde, Typologie und Chronologie, berührten </p><p>Wollhandel und Seidenproduktion, streiften Schnittführung und Nahttechnik, </p><p>hatten schließlich Ästhetik, Stilkunde oder Farbsymbolik zum Gegenstand. Zu all diesen Feldern werden Leserinnen und Leser in diesem Buch kaum mehr als versprengte Hinweise entdecken können. Das Verfassen einer monumentalen Gesamt- </p><p>darstellung lag weder im Vermögen noch in der Absicht des Autoren. Die </p><p>Untersuchung wird sich vielmehr auf einen einzigen kritischen Moment konzentrieren, die grundlegende Frage: ›Was ziehe ich an?‹ Gleichwohl birgt dieser Augenblick der Entscheidung vermutlich das Motiv, dem bis in die Gegenwart jeder tech- </p><p>nische, kreative und materielle Aufwand in Kleiderfragen entspringt. So bleibt mir </p><p>mithin die Hoffnung, meine geneigte Leserschaft möge den nachfolgenden Textseiten trotz aller stilistischen und inhaltlichen Unzulänglichkeiten gemäß dem </p><p>Sprichwort <em>saepe est etiam sub palliolo sordido sapientia </em>manch weiterführenden Fin- </p><p>gerzeig entnehmen können. <br>Der bereitwilligen Unterstützung zahlreicher Personen und Institutionen ist es </p><p>zu verdanken, dass diese Arbeit im Juli 2009 von der Fakultät für Geschichts- und Kunstwissenschaften der Ludwig-Maximilians-Universität München als schriftliche Habilitationsleistung anerkannt wurde und nunmehr in aktualisierter Fas- </p><p>sung im Druck vorliegt. Mein Dank gilt an erster Stelle meinem verehrten Lehrer, </p><p>Herrn Professor Stefan Weinfurter. Von den ersten Studienjahren an und über den </p><p>Abschluss des Habilitationsverfahrens hinaus hat er meinen akademischen Weg </p><p>mit kundigem Rat, wohlwollender Ermutigung und leidenschaftlichem Fach- </p><p>interesse kontinuierlich begleitet und bereichert. Herrn Professor Knut Görich, der mich als Assistent zurück in meine Heimatstadt München holte, verdanke ich ne- </p><p>ben ungezählten Stunden anregender Diskussion auch größtmögliche Freiheiten </p><p>bei der Realisierung meines Vorhabens. Stets ein offenes Ohr sowie manch kostbares Kleinod aus dem unerschöpflichen Schatz ihres fachlichen Wissens gewährte </p>
Details
-
File Typepdf
-
Upload Time-
-
Content LanguagesEnglish
-
Upload UserAnonymous/Not logged-in
-
File Pages343 Page
-
File Size-