Oglądaj/Otwórz

ISSN 1689-4642 Spis treści Artykuły.................................................................................................................7 Tomasz Sahaj Dark tourism na przykładzie wybranych „atrakcji turystycznych” Poznania........................ 7 Ada Górna, Krzysztof Górny Turystyka dziedzictwa – przykład kubańskich obiektów z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO.............................................................................................................................. 26 Głąbiński Zbigniew Uwarunkowania aktywności turystycznej seniorów przyjeżdżających do Innsbrucka, Krakowa i Szczecina. ........................................................................................................... 46 Mateusz Rogowski, Artur Żyto Co turysta kulturowy robi w parku narodowym? Motywy i preferencje turystów kulturowych w Parku Narodowym Gór Stołowych ............................................................ 63 Teresa Gądek -Hawlena Działania organizacji pozarządowych na rzecz rozwoju turystyki na przykładzie kolei wąskotorowych w Polsce ..................................................................................................... 78 Tomasz Duda Szlak dziedzictwa kulturowego jako produkt identyfikujący tożsamość i stymulujący dywersyfikację turystyki w regionie – na przykładzie budowanego Szlaku Gryfitów (Pomorze Zachodnie) ........................................................................................................... 95 Recenzje ............................................................................................................113 Agnieszka Wartecka- Ważyńska Turystyka muzealna ........................................................................................................... 113 Jacek Borzyszkowski Tourism and Culture Synergies.......................................................................................... 115 Materiały faktograficzne ...................................................................................119 Marcin Gorączko, Michał Targowski Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego powiatu świeckiego..................... 119 Gnieźnieńskie Forum Ekspertów Turystyki Kulturowej ..................................144 Pytanie 79 Wycieczki po współczesnych osiedlach mieszkaniowych a turystyka kulturowa............ 144 <a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org" target="_blank">Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org </a>TURYSTYKA KULTUROWA Nr 4/2018 (lipiec- sierpień 2018) Czasopismo naukowe Informacje podstawowe Numer ISSN: 1689-4642 Rejestr Czasopism: Sąd Okręgowy w Poznaniu, RPR 2417, data wpisu: 30 października 2008 Miesiąc i rok rozpoczęcia wydawania: październik 2008 Miejsce wydawania: Poznań Wydawca: KULTOUR.PL REGON: 634577059, NIP: 782-133-11-09 Adres korespondencyjny redakcji: ul. Wyspiańskiego 16/1 60-750 Poznań Tel. +48 61 879 50 62 Email: [email protected] <a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org" target="_blank">Internet: www.turystykakulturowa.org </a>Redaktor prowadzący numeru: Szymon Czajkowski Kolegium redakcyjne dr hab. Armin MIKOS von ROHRSCHEIDT prof. GSW, redaktor naczelny, dr Piotr KOCISZEWSKI, redaktor Adres: [email protected] odpowiada za działy: Miejsca i szlaki, Forum Gnieźnieńskie adres: [email protected] dr Izabela WYSZOWSKA, redaktor, odpowiada za dział: Itineraria adres: [email protected] dr hab. Jacek BORZYSZKOWSKI, redaktor <ul style="display: flex;"><li style="flex:1">adres: [email protected] </li><li style="flex:1">Oleksiy ARTYSHUK, redaktor techniczny </li></ul>adres: [email protected] dr hab. Karolina BUCZKOWSKA-GOŁĄBEK, z-ca redaktora naczelnego, odpowiada za dział: Recenzje popularne adres: [email protected] Marek PIASTA, redaktor, odpowiada za dział: Recenzje przewodników Adres: [email protected] dr Magdalena BANASZKIEWICZ, redaktor odpowiada za działy: Konferencje, Nowości książkowe Szymon CZAJKOWSKI, redaktor address: [email protected] adres: [email protected] Przemysław BURYAN, redaktor adres: [email protected] dr Marcin GORĄCZKO, redaktor odpowiedzialny za dział: Analiza potencjału turystyczno-kulturowego Agnieszka MATUSIAK, redaktor Adres: [email protected] adres: [email protected] Redaktorzy tematyczni (Thematic Editors) dr hab. Karolina Buczkowska-Gołąbek - profile i zachowania turystów kulturowych; - formy turystyki kulturowej dr hab. Armin Mikos v. Rohrscheidt - potencjał turystyczno kulturowy - produkty turystyki kulturowej - zarządzanie turystyką kulturową dr hab. Jacek Borzyszkowski - ekonomiczne i marketingowe aspekty turystyki kulturowej dr Izabela Wyszowska - zagadnienia sztuki i architektury w turystyce kulturowej dr Magdalena Banaszkiewicz - antropologia turystyki kulturowej dr Aleksandra SPYCHAŁA, UP Poznań - redaktor językowy 3<ul style="display: flex;"><li style="flex:1"><a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org" target="_blank">Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org </a></li><li style="flex:1">Nr 4/2018 (lipiec- sierpień 2018) </li></ul>Naukowa Rada Redakcyjna czasopisma „Turystyka Kulturowa” (Scientific Editorial Board) Przewodniczący Rady: dr hab. Krzysztof KASPRZAK, prof. UP, Poznań, Członkowie: 2. prof. zw. dr hab. Andrzej KOWALCZYK, Wydzia ł Geografii i Studiów Regionalnych, Instytut Geografii Społeczno -Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji, UW Warszawa 8. dr hab. Sylwia KACZMAREK, Profesor UŁ, Wydział Nauk Geograficznych, Instytut Geografii Miast i Turyzmu, UŁ Łódź 9. dr hab. Agnieszka NIEZGODA, Profesor UEP, Wydział Gospodarki Międzynarodowej, Katedra Turystyki, UEP Poznań 3. prof. dr hab. Albrecht STEINECKE, ordentlicher Professor (ordinarius), Wydział Kulturoznawstwa, Zakład Geografii Gospodarczej i Turystycznej, Universität Paderborn, Niemcy 10. dr hab. Krzysztof PODEMSKI, Profesor UAM, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Socjologii, UAM Poznań 4. prof. dr hab. Wojciech J. CYNARSKI, Wydział Nauk o Kulturze Fizycznej, Katedra Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Rzeszowski 11. prof. dr. Greg RICHARDS, professor ordinarius Zakład Studiów Czasu Wolnego, Tilburg University, Holandia 12. dr hab. Jan Wiktor SIENKIEWICZ, Profesor UMK, Wydział Nauk Historycznych Katedra Historii Sztuki i Kultury, UMK Toruń 5. prof. dr hab. Marta MALSKA Departament Turystyki, Wydział Geografii, Uniwersytet im. Ivana Franko, Lviv, Ukraina 13. dr. Melanie SMITH, Associate Professor, Wydział Administracji i Biznesu, Katedra Zarządzania Turystyką, 6. dr hab. Kazimierz ILSKI, Profesor UAM, Wydział Historii, Instytut Historii, UAM Poznań Corvinus University, Budapest, Węgry 7. dr hab. Jacek KACZMAREK, Profesor UŁ, Wydział Nauk Geograficznych, Instytut Geografii Mias t i Turyzmu, UŁ Łódź 14. dr hab. Jacek SÓJKA, Profesor UAM, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Kulturoznawstwa, UAM Poznań Zespół recenzentów czasopisma „Turystyka Kulturowa” (Reviewers collective) prof. zw. dr hab. Bogusław SAWICKI Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Katedra Turystyki i Rekreacji dr hab. prof. WPA UAM Michał JARNECKI Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Pedagogiczno-Artystyczny w Kaliszu prof. zw. dr hab. Tomasz SCHRAMM Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historyczny Katedra Historii XIX i XX wieku. dr hab. prof AWF Marek KAZIMIERCZAK Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu, Wydział Turystyki i Rekreacji, Zakład Kulturowych Podstaw Turystyki prof. dr hab. Zygmunt MŁYNARCZYK Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych, Centrum Zakład Turystyki dr hab. prof. SGH Magdalena Kachniewska, Warszawa dr hab. prof. AWF Zygmunt KRUCZEK Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie prof. dr hab. Aleksander Panasiuk, Uiwersytet Jagielloński, Kraków dr hab. prof UWM Izabela LEWANDOWSKA Zakład Historii Krajów Nadbałtyckich, Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych, Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie dr hab. prof AWF Wiesław ALEJZIAK Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Wydział Turystyki i Rekreacji, Katedra Polityki Turystycznej dr hab. prof. WSB Marek NOWACKI Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu dr hab. prof. UKW Dariusz DĄBROWSKI Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych, Zakład Nauk Pomocniczych Historii i Historiografii 4<ul style="display: flex;"><li style="flex:1"><a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org" target="_blank">Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org </a></li><li style="flex:1">Nr 4/2018 (lipiec- sierpień 2018) </li></ul>dr hab. Joanna WYLEŻAŁEK Wyższa Szkoła Turystyki i Języków Obcych w Warszawie prof. dr hab. inż. arch. Krystyna PAWŁOWSKA Politechnika Krakowska, Pracownia Podstaw Kulturowych Architektury Krajobrazu dr hab. Piotr ZMYŚLONY Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Katedra Turystyki dr hab. prof. WSTiJO Elżbieta PUCHNAREWICZ Wyższa Szkoła Turystyki i Języków Obcych w Warszawie dr Kinga CZERWIŃSKA Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytet Śląski w Katowicach prof. dr hab. Beata RASZKA Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Wydział Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji <ul style="display: flex;"><li style="flex:1">Katedra Gospodarki Przestrzennej </li><li style="flex:1">dr Marta DEREK </li></ul>Uniwersytet Warszawski Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji dr hab. prof. AWF Marek STUCZYŃSKI Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu, Wydział Turystyki i Rekreacji, Zakład Ochrony Środowiska Przyrodniczego dr Piotr DOMINIK Szkoła Główna Turystyki i Rekreacji Wydział <ul style="display: flex;"><li style="flex:1">Turystyki i Rekreacji </li><li style="flex:1">dr hab. prof. UP Michał ŻEMŁA </li></ul>Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Instytut Geografii, dr Michał KOSKOWSKI <ul style="display: flex;"><li style="flex:1">Zakład Turystyki i Badań Regionalnych </li><li style="flex:1">Szkoła Główna Turystyki i Rekreacji w Warszawie / </li></ul>Akademia Finansów i Biznesu VISTULA dr hab. Katarzyna BARAŃSKA Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytet Jagielloński Dr Naomi LEITE, Lecturer (Assistant Professor) Department of Anthropology SOAS, University of London Thornhaugh Street, Russell Square London <ul style="display: flex;"><li style="flex:1">WC1H 0XG, Zjednoczone Królestwo </li><li style="flex:1">dr hab. Małgorzata DURYDIWKA </li></ul>Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji dr Mirosław MARCZAK Politechnika Koszalińska Wydział Nauk Ekonomicznych Katedra Turystyki i Marketingu dr hab. Łukasz GAWEŁ Uniwersytet Jagielloński Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Instytut Kultury dr Justyna MOKRAS-GRABOWSKA Pracownia Rekreacji i Turystyki Kwalifikowanej Instytut Geografii Miast i Turyzmu Uniwersytet Łódźki dr hab. Emanuel KULCZYCKI Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Instytut Filozofii Zakład Teorii i Filozofii Komunikacji dr Adam PAWLICZ Uniwersytet Szczeciński Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Katedra Zarządzania Turystyką dr hab. Krzysztof MORACZEWSKI Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Kulturoznawstwa dr Marta SIDORKIEWICZ Uniwersytet Szczeciński Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Katedra Zarządzania Turystyką dr hab. Rafał T. PRINKE Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu Dr Marie Avellino STEWART B.A.(Hons)(Melit.),M.B.A.(Maas.),Ph.D.(Lond.Met.) Institute for Tourism, Travel & Culture Msida, Mala dr hab. Sławoj TANAŚ Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych, Instytut Geografii Miast i Turyzmu dr Bartosz SZCZECHOWICZ Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Wydział Turystyki i Rekreacji, Katedra Polityki Turystycznej, Zakład Ekonomiki Turystyki Stała współpraca Wojciech Rozwadowski "Konfraternia Turystyczna", zakres współpracy: dział: Nowości wydawnicze Adres: [email protected] Krzysztof Czerniawski Współredaktor działu Miejsca i Szlaki <a href="mailto:[email protected]" target="_blank">[email protected] </a>dr Tadeusz Jędrysiak, zakres współpracy: dział: Itinerarium <a href="mailto:[email protected]" target="_blank">[email protected] </a>5<ul style="display: flex;"><li style="flex:1"><a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org" target="_blank">Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org </a></li><li style="flex:1">Nr 4/2018 (lipiec- sierpień 2018) </li></ul>Partnerzy instytucjonalni <ul style="display: flex;"><li style="flex:1">Kultour.pl </li><li style="flex:1">ERIH PLUS - The European Reference Index </li></ul>for the Humanities and the Social Sciences Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu. <ul style="display: flex;"><li style="flex:1">Zakład Kulturowych Podstaw Turystyki </li><li style="flex:1">BazEkon - Baza czasopism o profilu ekonomicznym. </li></ul>Stowarzyszenie Pilotów i Przewodników Turystyki Kulturowej BazHum - Baza czasopism Humanistycznych i społecznych. Muzeum Historii Polski Platforma informacyjno-promocyjna Szlaki Małopolski CEJSH - The Central European Journal of Social Sciences and Humanities DOAJ - Directory of Open Access Journals Index Copernicus International - platforma promująca osiągnięcia nauki Redakcja deklaruje niniejszym, że wersją pierwotną (referencyjną) czasopisma jest każdorazowo elektroniczna wersja PDF znajdująca się pod adres<a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org/" target="_blank">em </a><a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org/" target="_blank">www.turystykakulturowa.org </a>Wszystkie numery archiwalne są przechowywane w tej samej formie na stałych nośnikach w redakcji, a także dostępne w Archiwum na portalu czasopisma: <a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org/ojs/index.php/tk/issue/archive" target="_blank">www.turystykakulturowa.org/ojs/index.php/tk/issue/archive </a>6<ul style="display: flex;"><li style="flex:1"><a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org" target="_blank">Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org </a></li><li style="flex:1">Nr 4/2018 (lipiec- sierpień 2018) </li></ul>Artykuły Tomasz Sahaj, <a href="mailto:[email protected]" target="_blank">[email protected] </a>Pracownia Filozofii i Socjologii, Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu Dark tourism na przykładzie wybranych „atrakcji turystycznych” Poznania Słowa kluczowe: dark tourism, tanatoturystyka, turystyka kulturowa, forty, obozy, Poznań Abstrakt: Celem pracy jest prezentacja i omówienie wybranych „atrakcji turystycznych” Poznania wraz z charakterystyką ich potencjału historycznego i kulturowo-społecznego. Pod uwagę wzięto niektóre forty (Winiary, VII, VIIa, VIII, IX, IXa) i liczne obozy (jeniecki, karny, koncentracyjny, przejściowy, przesiedleńczy, śledczy, zagłady) oraz miejsca bitew i egzekucji, na których lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie, usytuowano tereny rekreacyjnosportowe, trasy i szlaki turystyczne (np. Poznański Szlak Forteczny). Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie, jaką rolę – deklarowaną i rzeczywistą – odgrywają dziś martyrologiczne obiekty dark tourismu i jakich „aktorów społecznych” one przyciągają. Pamięci szacownego Profesora Stefana Bosiackiego (1948-2017) pracę tę poświęcam Motto: „Bo podróż, by nabrała kształtów, by zaczęła realnie znaczyć, musi zostać – w ten czy inny sposób – opowiedziana” Dariusz Czaja, Gdzieś dalej, gdzie indziej [2010, s. 6] Wprowadzenie Dark tourism jako element turystyki kulturowej Śmierć jest fenomenem filozoficzno-religijnym, przyciągającym i odpychającym zarazem, trwożącym i fascynującym. W większości kultur najczęściej stanowi tabu, wymagające oswojenia i społecznej operacjonalizacji. Kulturę można pojmować jako zbiór wyrafinowanych sposobów radzenia sobie i zmagań ze śmiercią na różnych poziomach [Ariès 2011, Vovell 2008, Sahaj 2004]. Od pierwszych starożytnych filozofów poczynając śmierć była „dyżurnym” tematem abstrakcyjnych dywagacji, a większość z tych mędrców dawała praktyczne i racjonalne „recepty” na „bojaźń i drżenie”, lęk przed śmiercią. Była ona „pretekstem” organizowania agonów sportowych, czego świadectwem są zarówno te podejmowane spontanicznie w przerwach wojen na pogrzebach żołnierzy, opisane przez Homera, zawody pogrzebowe dające początek greckim igrzyskom olimpijskim [Jaeger 2001, s. 291], jak i krwawe rzymskie widowiska cyrkowe i gladiatorskie o mrocznej etruskiej proweniencji [Guttmann 1978, s. 29; Grant 1987, s. 80; Biały 2011, s. 1-8; Słapek 2010]. Igrzyska olimpijskie przyciągały ponad 40-tys. rzeszę widzów [Mechikoff, Estes 1993, s. 30; 2014], będąc jednym z ważnych powodów podejmowania aktywności turystycznej [Ślusarczyk 2017, s. 42-58]. Modyfikowany przez stulecia rzymski Circus Maximus w okresie rozkwitu mieścił rekordową liczbę 250 000 widzów. Koloseum rzymskie (Amfiteatr Flawiuszów) oraz inne podobne do niego obiekty w całej Europie (np. Hipodrom w Stambule1), są chętnie odwiedzane przez turystów, stanowiąc jedną z głównych atrakcji 1Wraz z Kościołem Mądrości Bożej – Hagią Sophią – wpisany na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Hagia Sophia – jeden z najpiękniejszych obiektów sakralnych świata – jest symbolem supremacji cesarza Justyniana I (483-565 r. n.e.) zwanego „Wielkim” nad zbuntowanymi kibicami, którzy podczas rewolty 7<ul style="display: flex;"><li style="flex:1"><a href="/goto?url=http://www.turystykakulturowa.org" target="_blank">Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org </a></li><li style="flex:1">Nr 4/2018 (lipiec- sierpień 2018) </li></ul>turystycznych typu must see, dając asumpt do ryczałtowego zaliczenia tych wypraw w poczet turystyki sportowej, w dzisiejszym jej rozumieniu [Kazimierczak 2016, 2014, 2013]. Dark tourism, tanatoturystyka, podróże do „mrocznych” miejsc związanych ze śmiercią (wojenne pola bitew, obozy koncentracyjne, miejsca egzekucji, katastrof), są dziś dynamicznie rozwijającym się rodzajem aktywności podróżniczo-turystycznej, dobrze ugruntowanym w badaniach naukowych, począwszy od końca XX w. [Seaton, 1996; Dann, Seaton 2001, 2002; Stone 2008, 2012]. W pierwszych dekadach XXI wieku zauważalne jest wzmożone zainteresowanie tanatoturystyką, zarówno ze strony partycypujących w jej licznych formach, jak i badaczy tego zjawiska [Tanaś 2008, 2009, 2013]. Dark tourism uchodzi za jedną z najdynamiczniejszych gałęzi biznesu turystycznego, cieszącego się ogromnym zainteresowaniem, o czym świadczą choćby doświadczenia polskich pilotów wycieczek [Sarzyńska 2017], ale i wywołującego liczne kontrowersje, mnogość problemów natury etycznej [Buczkowska, Malchrowicz-Mośko 2012, s. 42-55] i filozoficznej oraz religijnej i społecznej. Tanatoturystyka, w typologii Wojciecha Lipońskiego nazywana „turystyką przygnębiających miejsc” [Lipoński 2012, s. 667], związanych m.in. ze zwiedzaniem obozów koncentracyjnych, zaliczana jest do współczesnych form turystyki kulturowej [Tanaś 2009, s. 266-285; Tanaś 2013, s. 99-119; Jędrysiak, Mikos von Rohrscheidt 2011]. K. Buczkowska tanatoturystykę włącza w obszar turystyki dziedzictwa kulturowego, obok zwiedzania obiektów i miejsc zabytkowych oraz muzeów [2009, s. 46]. Aktywność tanatoturystyczna podejmowana jest z różnych powodów: od obowiązkowych wycieczek szkolnych [Roszak 2015, s. 296-307], po ekstremalnie ryzykowne eskapady do stref skażenia nuklearnego [Kapica, Grymanowski 2015, s. 315-323], a jej uczestnicy w wyborze destynacji kierowani są bogatą paletą motywów, mając przepastne możliwości wyboru [Godlewski, Zalecha 2015]. Niekiedy jednak wcale nie trzeba peregrynować daleko. Niektóre miasta obfitują wręcz w miejsca przesiąknięte martyrologią, zachęcając (lub nie) do ich odwiedzania. Do miast takich zalicza się Poznań – stolica Wielkopolski. Poznań jako miejsce tragicznych wydarzeń Stolica Wielkopolski była wielokrotnie i nadzwyczaj srogo doświadczana przez historie wojenne [Olejnik 1982]. Podczas zaboru pruskiego miasto okolono i naszpikowano monumentalnymi fortyfikacjami [Hoff L., Hoff K. 2006 ], które latami rozbudowywano. W trakcie Powstania Wielkopolskiego (1918- 1919) w Poznaniu toczyły się walki uliczne, które nadszarpnęły strukturę miejską. Okupacja niemiecka 1939 -1945 przyniosła terror namiestnika Kraju Warty (niem. Reichsgau Wartheland) Arthura Greisera, który boleśnie dotknął mieszkańców miasta: wywłaszczanych i wysiedlanych do Generalnej Guberni, więzionych w licznych więzieniach, obozach <ul style="display: flex;"><li style="flex:1">pracy </li><li style="flex:1">i</li><li style="flex:1">karnych </li><li style="flex:1">(w </li><li style="flex:1">tym </li><li style="flex:1">pierwszym </li></ul>na okupowanych ziemiach polskich obozie koncentracyjnym), mordowanych nowatorskimi sposobami (komora gazowa, spaliny samochodów o specjalnych, do śmiercionośnych celów stworzonych konstrukcjach). Tysiące ofiar [Olszewski 1973]2 tej stosowanej z premedytacją morderczej polityki działania wywożono do okolicznych lasów w promieniu kilkudziesięciu kilometrów. Wokół Poznania i w samym mieście jest wiele miejsc pamięci i świadectw kaźni i martyrologii jego mieszkańców. Podczas przebudowy arterii komunikacyjnych związanej z organizacją Euro 2012 w Poznaniu przy jednej z głównych ulic miasta – Grunwaldzkiej (niedaleko Stadionu Miejskiego) – znaleziono szczątki kosynierów z okresu Wiosny Ludów, w sąsiedztwie czerwonoarmistów i żołnierzy niemieckich; w tym obrońców miasta z formacji Volkssturm.

Oglądaj/Otwórz

Details

Download

Copyright

We respect the copyrights and intellectual property rights of all users. All uploaded documents are either original works of the uploader or authorized works of the rightful owners.

Support