Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Gminy Budry nr X/53/2015 z dnia 30 wrze śnia 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU GMINY BUDRY NA LATA 2015 – 2020 Budry, wrzesie ń 2015 r. Spis tre ści 1. Wst ęp...................................................................................................................................... 2 2. Poło żenie gminy i krótka charakterystyka ............................................................................. 3 3. Charakterystyka środowiska naturalnego gminy ................................................................. 10 Budowa geologiczna ............................................................................................................ 10 Rze źba terenu ....................................................................................................................... 10 Warunki klimatyczne ........................................................................................................... 11 Gleby .................................................................................................................................... 13 Sie ć hydrograficzna.............................................................................................................. 17 Lasy ...................................................................................................................................... 21 Ochrona przyrody................................................................................................................. 23 4. Dziedzictwo kulturowe i turystyka gminy ........................................................................... 24 Charakterystyka środowiska kulturowego ........................................................................... 24 Atrakcje w okolicach gminy ................................................................................................ 36 5. Otoczenie społeczno - gospodarcze ..................................................................................... 42 Demografia........................................................................................................................... 42 Gospodarka........................................................................................................................... 45 Rolnictwo ............................................................................................................................. 46 Bezrobocie............................................................................................................................ 49 6. Infrastruktura techniczna...................................................................................................... 55 Obiekty społeczne ................................................................................................................ 55 Komunikacja ........................................................................................................................ 63 Gospodarka wodna............................................................................................................... 65 Gospodarka ściekowa........................................................................................................... 66 Gospodarka odpadami.......................................................................................................... 67 Elektroenergetyka, telekomunikacja, zaopatrzenie w gaz, ciepłownictwo.......................... 68 Alternatywne źródła energii................................................................................................. 72 7. Obszary problemowe gminy ................................................................................................ 75 Infrastruktura techniczna...................................................................................................... 75 Sfera społeczna..................................................................................................................... 76 Sfera gospodarcza ................................................................................................................ 78 Sfera kulturowa .................................................................................................................... 79 Turystyka.............................................................................................................................. 80 8. Analiza szans i zagro żeń gminy........................................................................................... 85 9. Misja i cele strategiczne gminy............................................................................................ 87 Formułowanie celów rozwoju.............................................................................................. 87 Cele strategiczne i operacyjne.............................................................................................. 89 10. Monitorowanie strategii ................................................................................................... 104 1 1. Wst ęp Zarz ądzanie gmin ą wi ąż e si ę z podejmowaniem szeregu działa ń i decyzji wa żnych dla społeczno ści lokalnej. Mo żna rozró żni ć 3 poziomy zarz ądzania przyszło ści ą, z których ka żdy ma swoje ramy czasowe oraz zespół środków, za pomoc ą, których oddziaływuje na zachodz ące i przewidywane zdarzenia. Mo żna je uj ąć nast ępuj ąco: • poziom strategiczny – długi horyzont czasowy – zarządzanie poprzez warto ści, cele nadrz ędne oraz wyznaczanie kierunków (strategia rozwoju). • poziom programowy – średnioterminowy horyzont czasowy – zarz ądzanie poprzez wyznaczone cele (np. lokalny program rewitalizacji), • poziom zadaniowy – krótki horyzont czasowy – zarz ądzanie za pomoc ą procedur (np. procedura realizacji inwestycji w ramach wdro żonego systemu zarz ądzania jako ści ą ISO 9001:2000), Z powy ższego rozró żnienia wynika, że zapisy strategii powinny wskazywa ć nadrz ędne cele, do których nale ży d ąż yć w zało żonej perspektywie czasowej i w ramach okre ślonych środków. Współczesna Strategia definiuje jedynie kierunki rozwoju, natomiast ustale ń, co, jak, kiedy i za ile dokonuje si ę na poziomie programowym i zadaniowym. W strategii okre śla si ę kierunki działa ń, problemy i cele rozwoju społeczno - gospodarczego, wskazuje mo żliwe drogi realizacji wyznaczonych celów oraz zasady kontroli i oceny podj ętych działa ń. Rola władzy lokalnej we współczesnym świecie polega nie tylko na sprawczym podejmowaniu dora źnych decyzji i bezpo średnim sterowaniu, ale przede wszystkim na tworzeniu odpowiednich warunków dla rozwoju i poprawy poziomu życia społeczno ści lokalnej. Jednym z narz ędzi w tym procesie jest strategia rozwoju danego systemu. Tak wi ęc potrzeba posiadania strategii wynika nie tylko z uwarunkowa ń zewn ętrznych i standardów europejskich, ale tak że ze wzgl ędów pragmatycznych. Strategia wskazuje mo żliwe kierunki rozwoju oraz pozwala na okre ślenie niezb ędnych dokumentów programowych i ich wzajemnych powi ąza ń. Dzi ęki wyznaczeniu kierunków i w dalszej perspektywie powi ązaniu wyznaczonych celów z programami rozwoju, zapewniona zostaje kompleksowo ść podejmowanych działa ń oraz efektywniejsze wykorzystanie posiadanych zasobów. 2 2. Poło żenie gminy i krótka charakterystyka Gmina Budry poło żona jest w północno - wschodniej cz ęś ci województwa warmi ńsko – mazurskiego, które pod wzgl ędem powierzchni zajmuje czwarte miejsce w kraju (24,2 tys. km 2, co stanowi około 7,7 % powierzchni kraju). W granicach województwa warmi ńsko-mazurskiego funkcjonuje 116 jednostek samorz ądu gminnego, w tym 16 miejskich, 33 miejsko-wiejskich, 67 wiejskich. Województwo to podzielone jest na 17 powiatów ziemskich oraz 2 powiaty grodzkie, tj. miasta: Olsztyn i Elbl ąg. Stolic ą województwa i siedzib ą władz samorz ądowych jest centralnie poło żony Olsztyn. Rysunek 1. Podział administracyjny województwa warmi ńsko – mazurskiego Źródło: Zwi ązek Powiatów Polskich Region Warmii i Mazur obejmuje obszary o wybitnych walorach przyrodniczych, unikatowych w skali europejskiej, na które składaj ą si ę: urozmaicona rze źba terenu, liczne jeziora, du że kompleksy le śne o charakterze puszcza ńskim oraz bogata flora i fauna. Obszary prawnie chronione (8 parków krajobrazowych, 71 obszarów chronionego krajobrazu, 111 rezerwatów przyrody), stanowi ą 53 % powierzchni województwa ( średnio w kraju – 31 %), ponadto znajduje si ę tu 20 % krajowej powierzchni rezerwatów przyrody. 3 Mi ędzy innymi z tego powodu jest to teren bardzo atrakcyjny turystycznie. Znajduj ą si ę na nim cenne obszary, takie jak: pojezierza (iławskie, olszty ńskie, ełckie) kraina Wielkich Jezior Mazurskich, Zalew Wi ślany oraz du że kompleksy le śne (rezerwaty i parki krajobrazowe), wzbogacone licznymi zabytkami architektury i techniki (np. Kanał Ostródzko – Elbl ąski), bogatymi zbiorami muzealnymi, stanowiskami archeologicznymi i zabytkowymi parkami oraz wiele innych miejsc wartych zobaczenia. Województwo warmi ńsko – mazurskie zajmuje 7,7% ogólnej powierzchni kraju. Użytki rolne stanowi ą 54% powierzchni, 29% zajmuj ą lasy, 6% wody, a 8% drogi i tereny zabudowane. Województwo ma mniej ni ż średnio w Polsce ziemi u żytkowanej rolniczo, a znacznie wi ęcej wód i nieu żytków. Pod wzgl ędem liczby ludno ści Warmia i Mazury zajmuje 12 miejsce w kraju (1.463,5 tys. mieszka ńców, tj. 3,8% ludno ści Polski). Średni wska źnik g ęsto ści zaludnienia wynosi 60 osób/ km2 i jest najni ższy w kraju. Jeszcze rzadziej zaludnione s ą obszary wiejskie – średnio 25 osób/km2. Stopie ń zamo żno ści mieszka ńców województwa odbiega niekorzystnie od średniej krajowej.