Het succes van de EHS De Ecologische Hoofdstructuur (EHS) Het succes van de EHS De Ecologische Hoofdstructuur is het net- werk van aaneengesloten natuurgebieden in Nederland dat de biodiversiteit stimuleert. Planten en dieren kunnen zich van het ene naar het andere gebied verplaatsen. De organisaties die samen dit boek presenteren, werken alle mee aan ontwikkeling en beheer van de EHS. Klik op logo om de website te bezoeken Click logo to visit website Friesland Groningen Drenthe Gelderland Utrecht Noord-Holland Zuid-Holland 50 Noard-Fryslân Bûtendyks 94 Het Wisselse Veen Inhoudsopgave 52 De Flearen 96 De Stiftsche Waarden 54 De Wadden 98 Eemland To table of contents 56 Landgoed Blanckenborch 100 De Blauwe Kamer 58 Dal van de Ruiten A Woord vooraf 102 Landgoed Sandenburg 60 Het Westerkwartier 104 De Nieuwe Hollandse Waterlinie 06 Professor mr. Pieter van Vollenhoven 62 De Westbroekstermadepolder 106 Het Naardermeer De Ecologische Hoofdstructuur (EHS) 64 Het Fochteloërveen 108 Landgoed De Goede Morgen 08 Waarom meer en aaneengesloten natuur in Nederland? 66 De Drentsche Aa 110 Het Ilperveld 11 Het idee achter de Ecologische Hoofdstructuur 68 Landgoed Heidehof 112 De Nieuwkoopse Plassen 13 Meer dan natuur: successen van de EHS Drenthe Overijssel Flevoland Gelderland Zuid-Holland Zeeland Noord-Brabant Limburg 16 De Ecologische Hoofdstructuur van Europa: Natura 2000 72 Het Mantingerveld 116 De Krimpenerwaard 18 Gezondheid en welzijn: betekenis van de EHS voor mensen 74 Het Doldersummerveld 118 Tiengemeten 20 Business en banen: de economie van de EHS 76 De Engbertsdijksvenen 120 De Oosterschelde 22 De EHS als buffer tegen klimaatverandering 78 Nationaal Park Weerribben-Wieden 122 De Prinsenhoeve 80 Landgoed Herinckhave 124 Landgoed Huis Ter Heide 82 Schokland 126 Landgoed De Hoevens 84 De Oostvaardersplassen 128 West-Brabantse Peel 86 De Veluwemeerkust 130 Nationaal Park De Maasduinen 88 Landgoed Appel 132 De Meinweg 90 De Gelderse Poort 1 35 Colofon 7 Het Succes VaN de EHS Woord vooraf ‘ Natuurbeschermingsorganisaties, landgoedeigenaren, boeren en particulieren werken zij aan zij aan nieuwe natuur.’ Twintig jaar geleden besloten we de achteruitgang van langer zo doorgaan. Daarom besloten we twintig jaar We zijn er echter nog lang niet. Er bestaan grote We laten zien dat de resultaten van nieuw aangelegde de natuur in ons land definitief een halt toe te roepen. geleden tot het realiseren van de Ecologische Hoofd­ zorgen over de voortgang, het beschikbare budget natuurgebieden vaak boven verwachting zijn. Daarbij Het verlies aan natuur en biodiversiteit vonden we niet structuur (EHS), een aaneengesloten netwerk van en de randvoorwaarden waarbinnen moet worden gaat het om resultaten op het gebied van de biodiver­ langer aanvaardbaar. Daar hadden we goede redenen natuurgebieden van in totaal 729.000 hectare. Een gewerkt. Het beleid is te vrijblijvend en te zeer siteit en bijvoorbeeld ook ten aanzien van recreatie, voor. Natuur heeft een intrinsieke waarde, de bescher­ netwerk dat een einde zou maken aan de versnippe­ afhankelijk van andere belangen. landschap, gezondheid en cultuurhistorie. Het boek ming ervan raakt aan onze ethiek en de essentie van ring van de natuur, met als doel het herstel van de laat ook zien dat er over de volle breedte aan de EHS ons bestaan. Natuur bepaalt ook in hoge mate de biodiversiteit én het creëren van een mooie groene De EHS die nu ontstaat, biedt niet de oplossing voor wordt gewerkt. Natuurbeschermings organisaties, leefbaarheid van ons land; van de omgeving waarin omgeving waarin we kunnen recreëren, ontspannen, het probleem van de versnippering. Het proces land goedeigenaren, boeren en particulieren werken we wonen, leven en werken. Steeds meer raken we ons even onttrekken aan de dagelijkse hectiek van verloopt te langzaam. Veel ambities worden niet zij aan zij aan nieuwe natuur. In een toenemend aantal doordrongen van de waarde en onmisbaarheid van de de stedelijke omgeving en onszelf terug vinden, om ingevuld. De filosofie achter de EHS, daar staan we gevallen werken zij binnen een en hetzelfde project ‘ecosysteemdiensten’ die de natuur ons biedt: schoon daarna weer aan de gang te kunnen. Letterlijk dus: nog volledig achter. Tegelijkertijd zijn krachtige maat­ zelfs samen. drinkwater, schone lucht, genetische bronnen voor re­creëren. regelen vereist om de realisatie ervan op gang te voedselproductie en waterberging. Letterlijk dagelijks houden. Hierover zijn effectieve voorstellen in de maak Particuliere landgoedeigenaren, natuurbeschermings­ zijn we ermee bezig en ervan afhankelijk. Voortvarend zijn we aan de gang gegaan. Het rijk, die op korte termijn zeker verder onder de aandacht organisaties en Nationaal Groenfonds maken in dit de provincies, landgoedeigenaren, maatschappelijke gebracht gaan worden. boek gezamen lijk aanschouwelijk hoe mooi Nederland In 1900 hadden we in Nederland nog 876.000 hectare organisaties, boeren en burgers hebben, na een weer kan worden door samen te werken aan de EHS. natuur, in 1989 was daarvan nog maar 448.000 aarzelend begin, met veel energie de uitdaging In dit boek gaan wij hier echter niet nader op in. De Namens al deze partijen spreek ik dan ook de hoop hectare over. De rest was opgeofferd aan de groei opgepakt en inmiddels gezamenlijk zo’n 129.000 voorbeelden op de volgende pagina’s maken inzichte­ uit dat wij de gelegenheid krijgen om daar de komen­ van onze materiële welvaart. Samen met de slechte hectare nieuwe natuur gerealiseerd. lijk wat het de samenleving oplevert wanneer je je de jaren voortvarend en succesvol mee door te gaan. milieuomstandigheden had dit tot gevolg dat nog werk goed doet en de EHS volgens plan realiseert. slechts vijftien procent van de oorspronkelijke bio­ diversiteit in Nederland aanwezig was. Dat kon niet Professor mr. Pieter van Vollenhoven Terug naar inhoudsopgave Back to table of contents 9 Het Succes VaN de EHS Bedreiging van soorten eind 20e eeuw Steenvliegen Ten opzichte van circa 1950 Reptielen Verdwenen Dagvlinders Ernstig bedreigd Haften Waarom meer en Bedreigd Paddestoelen Kwetsbaar Bijen Kokerjuffers Gevoelig Amfibieën Niet bedreigd Korstmossen aaneengesloten Mossen Libellen Weekdieren Zoogdieren Vogels Vissen Platwormen (Tricladida) natuur in Nederland? Sprinkhanen en krekels Vaatplanten 0 20 40 60 80 100% CBS/mrt09/1052 Bron: LNV. www.compeniumvoordeleefomgeving.nl Duizenden jaren geleden legde de Noordzee, samen Het natuurlijke landschap verdwijnt Planten en dieren verdwijnen Met diverse vormen van beheer en natuurbeleid met de rivieren Rijn, Maas en Schelde, de basis voor De Hollandse ondernemerszin bracht ook de handel Zoals blijkt uit gegevens van het Planbureau voor probeert zij de natuur te beschermen en de kwaliteit ons land. Lagen grind, zand en klei werden weg­ met verre landen op gang en zorgde voor nieuwe de Leefomgeving zijn veel plant­ en diersoorten die ervan te verbeteren. De basis van dit beleid is de geslagen en elders weer afgezet. In grote binnen­ ideeën om het land te bewerken. Zodoende ontstond van oorsprong in Nederland voorkwamen de laatste gedachte dat als we natuurgebieden vergroten en on­ meren ontwikkelden zich dikke veenpakketten. Eb en een welvarend land met een snel groeiend aantal decennia verdwenen of uiterst zeldzaam geworden. derling verbinden, de invloed van buitenaf vermindert. vloed deden ondiepe kustzeeën met slikken, kwel­ inwoners die, mede dankzij de handel met de Oost en Van alle groepen planten en dieren, zoals bijen, libel­ De oorspronkelijke plant­ en diersoorten kunnen ders en schorren ontstaan. Resultaat van dit alles de West, steeds meer woeste grond in cultuur konden len en korstmossen, wordt meer dan een derde van terugkeren en de nog aanwezige soorten krijgen was een dynamische en uitgestrekte delta met veel brengen. Onder invloed van nieuwe uitvindingen nam alle soorten bedreigd. Bij reptielen, paddenstoelen en betere overlevingskansen. over gangen van droog naar nat, zoet naar zout en deze ontwikkeling aan het begin van de vorige eeuw dagvlinders staat zelfs circa tweederde op de Rode voedsel arm naar voedselrijk. Deze vormde de basis een hoge vlucht. Voorbeelden zijn de mechanisatie Lijst van bedreigde soorten. Relatief veel dagvlinders, Netwerk van robuuste natuurgebieden voor een rijke, afwisselende natuur, die kenmerkend is in de landbouw en het gebruik van kunstmest. Door steenvliegen, zoetwatervissen en korstmossen zijn In de afgelopen jaren heeft de overheid niet alleen voor natuurlijke delta’s. bevolkingsgroei en toenemende welvaart verdwenen helemaal uit Nederland verdwenen. Van de drieën­ nationaal, maar ook internationaal concrete afspraken het natuurlijke landschap en alle plant­ en diersoorten twintig EU-landen hoort Nederland tot die met het gemaakt over behoud en herstel van natuur en bio­ Om in deze waterrijke omgeving te kunnen overleven, die daartoe behoorden in steeds hoger tempo. grootste aandeel bedreigde vogels, vissen en zoog­ diversiteit (de totale verscheidenheid van alle levende moest je inventief zijn en bereid tot samenwerken. Volgens de Nationale Rekenkamer nam de opper­ dieren. Overigens komen door klimaatverandering ook planten en dieren op aarde). In 2018 moet in Neder­ De mensen die hier in de vroege middeleeuwen in vlakte aan natuurlijk terrein in de vorige eeuw met nieuwe soorten ons land binnen. Vanaf 1990 zien we land een netwerk van robuuste natuurgebieden zijn handels­ en vestingstadjes en boerendorpen bijna vijftig procent af: van 876.000 hectare in 1900 bijvoorbeeld een toename van zuidelijke, watermin­ voltooid: de