ﮔﻴﺎه ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻛﺎرﺑﺮدي ، ﺟﻠﺪ 5 ، ﺷﻤﺎره 1 ، ﺳﺎل 1395 ﺟﺪاﺳﺎزي ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﺑﻮﻣﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮي Bacillus thuringiensis از ﺧﺎك ﻫﺎي ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻨﮕﻠﻲ اﺳﺘﺎن ﮔﻠﺴﺘﺎن و ارزﻳﺎﺑﻲ ﺳﻤﻴﺖ آن ﻫﺎ روي ﻻرو ﻫﺎي ﻛﺮم ﻏﻨﭽﻪ ﺗﻮﺗﻮن ( Helicoverpa armigera) Isolation of local isolates of Bacillus thuringiensis from forest soils of Golestan province and evaluation of their toxicity on larva of Helicoverpa armigera (Lepidoptera: Noctouidae). ﻣﺮﺿﻴﻪ ﺷﺎزده اﺣﻤﺪي *1 و ﺳﻴﺪ اﻓﺸﻴﻦ ﺳﺠﺎدي1 درﻳﺎﻓﺖ : /9/19 1394 ﭘﺬﻳﺮش /4/2: 1395 ﭼﻜﻴﺪه ﺑﺎﻛﺘﺮي (Bacillus thuringiensis (Bt ﻳ ﻚ ﺑﺎﻛﺘـ ﺮي ﮔﺮم ﻣﺜﺒﺖ، اﺳﭙـ ﻮرزا، ﺧﺎﻛﺰي، ﻫـ ﻮازي و ﻣﻴﻠ ﻪـ اي ﺷﻜﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ آﻓﺎت ﻣﻬﻢ ﻛﺸﺎورزي از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺎﻟﭙﻮﻟﻜﺪاران، ﺳﺨﺖ ﺑﺎﻟﭙﻮﺷﺎن و دوﺑﺎﻻن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺴﻴﺎري از اﻳﻦ آﻓﺎت، ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻳﺎﻓﺘﻦ و ﻛﺎرﺑﺮدي ﻛﺮدن ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﺑﻮﻣﻲ ﻫﺮ ﻛﺸﻮر ﻳﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ اﺳﺖ . اوﻟﻴﻦ ﻗﺪم ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺎﻳﻪ و اﺳﺎس ﺗﺤﻘﻴﻖ روي ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt ، ﺟﺪاﺳﺎزي ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﺑﻮﻣﻲ و ﻧﮕﻬﺪاري آن ﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎﻧﻚ ژن اﻳﻦ ﺑﺎﻛﺘﺮي اﺳﺖ . در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ 24 ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺧﺎك ﻫﺎي ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻨﮕﻠﻲ اﺳﺘﺎن ﮔﻠﺴﺘﺎن ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﻴﻮه اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ اﺳﺘﺎت ﺳﺪﻳﻢ ﻏﺮﺑﺎل ﺷﺪ و ﺗﻌﺪاد 60 ﺟﺪاﻳﻪ ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ . ﻛﺸﺖ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي اوﻟﻴﻪ ﺧﺎك روي ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺸﺖ LBA اﻧﺠﺎم ﺷﺪ و ﮔﺰﻳﻨﺶ اوﻟﻴﻪ ﻛﻠﻨﻲ ﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﻜﻞ ﻇﺎﻫﺮي ﻛﻠﻨﻲ Bt ر وي ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺸﺖ و ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻴﻜﺮوﺳﻜﻮﭘﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي ﻣﺮﻓﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل آن ﻫﺎ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ . در ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻴﻜﺮوﺳﻜﻮﭘﻲ، اﻛﺜﺮ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ ﻛﺮﻳﺴﺘﺎﻟﻲ دو ﻫﺮﻣﻲ ﺷﻜﻞ /6( 56 درﺻﺪ ) ﺑﻮدﻧﺪ . ﺳﭙﺲ، زﻳﺴﺖ ﺳﻨﺠﻲ اﻳﻦ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﺑﻮﻣﻲ روي ﻻرو ﻫﺎي ﺳﻦ ﺳﻮم آﻓﺖ ﻛﺮم ﻏﻨﭽﻪ ﺗﻮﺗﻮن ( Helicoverpa armigera) در ﺷﺮاﻳﻂ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ . ﻧﺘﺎﻳﺞ ارزﻳﺎﺑﻲ زﻳﺴﺖ ﺳﻨﺠﻲ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ اﻳﻦ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎ ر وي ﻻروﻫﺎي اﻳﻦ آﻓﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻛﺸﻨﺪﮔﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﻲ داﺷﺘﻪ و در ﺣﺪود 55 80- درﺻﺪ ﺗﻠﻔﺎت ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻧﺘﺎﻳﺞ اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺧﺎك ﻫﺎي ﻧﻮاﺣﻲ ﺟﻨﮕﻠﻲ، ﻣﻨﺒﻌﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . واژﮔﺎن ﻛﻠﻴﺪي : ﺑﺎﻛﺘﺮي Bacillus thuringiensis ، ﺟﺪ اﻳﻪ، ﺟﺪاﺳﺎزي، Helicoverpa armigera ، ﺧﺎك ﻫﺎي ﺟﻨﮕﻠﻲ -1 ﻣﺤﻘﻘﻴﻦ ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت و آﻣﻮز ش ﺗﻮﺗﻮن ﺗﻴﺮﺗﺎش، ﺑﻬﺸﻬﺮ، اﻳﺮان ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه ﻣﺴﺌﻮل ﻣﻜﺎﺗﺒﺎت : [email protected] 21 ﺟﺪاﺳﺎزي ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﺑﻮﻣﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮي Bacillus thuringiensis از ... ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻛﺮم ﻏﻨﭽﻪ ﺗﻮﺗﻮن ( Helicoverpa armigera) ﻳﻜﻲ از آﻓﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ ﺗﻮﺗﻮن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﺳﺎ ﻟﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻮﺗﻮن ﻣﻲ ﮔﺮدد. ﻛﻨﺘﺮل آﻓﺎت ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻤﻮم ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﺧﺴﺎرات ﺟﺒﺮان ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ و ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺳﻮء ﺑﺮ ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن و ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ وارد ﻛﺮده و از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺑﺎﻻي ﺳﻤﻮم ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، اﺳﺘﻔﺎده از ﻋﻮاﻣﻞ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ و ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ، ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻘﺮون ﺑﻪ ﺻﺮﻓﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ( Ammouneh et al ., 2011 ). ﻣﺒﺎرزه ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﺑ ﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮي دﺷﻤﻨﺎن ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺎﻫﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ آﻓﺎت اﺳﺖ . ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ، اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدي در ﻛﻨﺘﺮ ل ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ دارﻧﺪ و داراي ﻣﺰاﻳﺎي زﻳﺎدي ﻫﺴﺘﻨﺪ ، ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﺑﺮاي اﻧﺴﺎن و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮﺟﻮدات ﻏﻴﺮ ﻫﺪف اﺛﺮ ﺳﻮء ﻧﺪارﻧﺪ، ﻣﻮﺟﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻘﺎﻳﺎي ﺳﻤﻮم ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺷﺪه و ﻧﻴﺰ ﻣﻮﺟﺐ ﺣﻔﻆ ﺳﺎﻳﺮ دﺷﻤﻨﺎن ﻃﺒﻴﻌﻲ آﻓﺎت ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ ( Marzban and Salehi Jouzani, 2005 ). ). ﺑﺎﻛﺘﺮي ( Bacillus thuringiensis ( Bt ﻳﻜﻲ از ﻣ ﺛﺮﺆ ﺗﺮﻳﻦ و ﺷﺎﺧﺺ ﺗﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ آﻓﺎت ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺣﺸﺮه ﻛﺶ زﻳﺴﺘﻲ - ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ آﻳﺪ . Bt ﻳﻚ ﺑﺎﻛﺘﺮي ﮔﺮم ﻣﺜﺒﺖ، اﺳﭙﻮرزا، ﺧﺎﻛﺰي، ﻫﻮازي، ﻣﻴﻠﻪ اي ﺷﻜﻞ، اﺳﭙﻮرزا و از ﺧﺎﻧﻮاده Bacillaceae اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻃﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ اﺳﭙﻮرزاﻳﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺳﭙﻮر و ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل ﻫﺎي ﺳﻤﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﺎوي ﻳﻚ ﻳﺎ ﺗﻌﺪاد ﺑﻴﺶ ﺗﺮي ﺗﻮﻛﺴﻴﻦ Cry اﺳﺖ و ﺑﺮاي راﺳﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﺸﺮات، ﺳﻤﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ( Keshavarzi, 2008 ). ). ـاﻳ ـﺸﻴ ﺎـﻮاﺗ ( 1901 ـﺑ) ـﺎﻛﺘ ﺮي اﺳﭙـ ﻮردار ﻫـ ﻮازي را از ﻛـ ﺮم اﺑ ـﺸـﺮﻳـ ﻢ ﺟـ ـﺪاﺳ ﺎزي ﻛـ ﺮد و آن را Bacillus sotto ـﻳ ﺎ ـﻳ Sudden- collapsebacillus ﻧﺎم ﻧﻬﺎد ( Ishiwata, 1901 ). در ﺗﺤﻘﻴﻘﻲ دﻳﮕﺮ ، ﺑﺎﻛﺘﺮي ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ از ﭘﺮواﻧﻪ آرد ﮔﻨﺪم (.Anagasta kuhniella zell) ﺟﺪاﺳﺎزي ﮔ ﺮد ﻳﺪﻛﻪ آن را Bt ﻧﺎم ﮔﺬاري ﻛﺮد .ﻧﺪ ﺳﭙﺲ، ﭘﺮوﺗﺌﻴﻦ ﻫﺎي ﻛﺮﻳﺴﺘﺎﻟﻲ را ﻛﻪ داراي ﺣﺪاﻗﻞ 17 اﺳﻴﺪ آﻣﻴﻨﻪ ﺑﻮدﻧﺪ از ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﺎﻟﺺ ﺑﻪ دﺳﺖ آوردﻧﺪ ( Hannay and Fitz, 1955 ). ﻣﺰﻳﺖ ﻋﻤﺪه ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﺑﻮدن آن ﺑﺮاي ﻣﻴﺰﺑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺣﺸﺮات و ﮔﻴﺎﻫﺎن دﻳﮕﺮ، اﺛﺮ ﺳﻤﻴﺖ ﻧﺪارد و داراي ﻣﺰﻳﺖ اﻳﻤﻨﻲ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ . ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل ﻫﺎي ﭘﺮوﺗﺌﻴﻨﻲ ﭘﺲ از ﻫﻀﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺮوﺗﺌﺎز ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﻗﺴﻤﺖ ﻣﻴﺎﻧﻲ ﻣﺠﺮاي ﻫﺎﺿﻤﻪ ﺣﺸﺮه ﺑﻪ ﺟﺎ ﻫﺎي وﻳﮋه اي در رأ س رﻳ ﺮزﺰﭘـ ﻫﺎي ﺳﻠﻮل ﻫﺎي ﻣﺨﺎﻃﻲ ﻣﺠﺮاي ﻫﺎﺿﻤﻪ ﻻرو ﻫﺎ ﻣﻲ - ﭼﺴﺒﻨﺪ و ﭘﺲ از ﭼﺴﺒﻴﺪن، وارد ﻓﻀﺎي ﭘﻼﺳﻤﺎﻳﻲ ﺳﻠﻮل و اﻳﺠﺎد ﺟﺮاﺣﺖ و زﺧﻢ ﺷﺪه و ﻣﻮﺟﺐ ﭘﺎره ﺷﺪن دﻳﻮاره روده و ﻋﻔﻮﻧﺖ ﺧﻮن و ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﻣﺮگ ﺣﺸﺮه ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ ( Feitelson et al ., 1992 ). داﻣﻨﻪ ﻣﻴﺰﺑﺎﻧﻲ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻨﻮ ع ﺑﻮده و ﺣﺘﻲ روي ﻳﻚ ﮔﻮﻧﻪ ﺣﺸﺮه، ﺷﺪت ﺑﻴﻤﺎري زاﻳﻲ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﻔﺎوت زﻳﺎدي دارﻧﺪ . اﻳﻦ ﺗﻨﻮع ژﻧﺘﻴﻜﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻨﻮع ﺷﺮاﻳﻂ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ و ﻣﻴﺰﺑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻳﻦ ﺑﺎﻛﺘﺮي ﺑﻮده ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻔﺎوت در ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل ﻫﺎي ﭘﺮوﺗﺌﻴﻨﻲ و ﺗﻮﻛﺴﻴﻦ ﻫﺎي آن ﻫﺎ ﺷﺪه و آن ﻫﺎ را ﻣﻲ ﺗﻮان از اﻏﻠﺐ ﻧ ﻘﺎط دﻧﻴﺎ ﺟﻤﻊ آوري ﻧﻤﻮد ( Adang, 1991 ). اﻳﻦ ﺑﺎﻛﺘﺮي در ﻃﺒﻴﻌﺖ از زﻳﺴﺘﮕﺎه ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﺎك، ﮔﺮد و ﻏﺒﺎر، ﻣﺤﺼﻮﻻت اﻧﺒﺎري، ﻻرو ﺣﺸﺮات ﻣﺮده و ﺑﻴﻤﺎر و ﻣﺤﻴﻂ ﭘﺮورش ﻛﺮم اﺑﺮﻳﺸﻢ ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ . در ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﻛﺸﻮر ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه، Bt اﻏﻠﺐ از ﺧﺎك ﺑ ﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ ( Chilcott and wigley, 1993 ). ). ﻣﺤﻘﻘﺎن، ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻘﺎ و دوام ﺑﺎﻛﺘﺮي ﻫﺎي B. thuringiensis و B. cereus در ﺧﺎك را ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﻣﻲ داﻧﻨﺪ ( Dulmage and Aizawa, 1989 ). ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل ﻳﺎ ﺗﻮﻛﺴﻴﻦ اﺻﻠﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺣﺸﺮه ﻛﺶ اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﻋﻤﻞ ﻛﺮده و روي ﻣﻮﺟﻮدا ت ﻏﻴﺮ ﻫﺪف اﺛﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻳﺎ اﺛﺮات ﺳﻮء ﻛﻤﻲ دارﻧ ﺪ (Anear et al ., 1997) . ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻳﺮان، ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي اﻳﻦ ﺑﺎﻛﺘﺮي ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺮاﻛﻨﺪه ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﺑﻮﻣﻲ و ﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ ﻫﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻳﺎﻓﺘﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻨﻨﺪه ﻃﺒﻴﻌﻲ آﻓﺎت ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺎم ﻧﺨﺴﺖ و آﮔﺎﻫﻲ از داﻣﻨﻪ ﻣﻴﺰﺑﺎﻧﻲ و ﺷﺪت ﺑﻴﻤﺎري زاﻳﻲ آن ﻫﺎ روي آﻓﺎت ﻫﺪف ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺎم ﺑﻌﺪي ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ( Marzban and Salehi Jouzani, 2006 ). ). ﺑﺮاي ارزﻳﺎﺑﻲ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎي ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳ ﻚ ﺑﻴﻦ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎي ﺑﻮﻣﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt و اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﺳﭙﻮر و ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل آن ﻫﺎ ﺟﻬﺖ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣ ﺛﺮﺆ ﺗﺮﻳﻦ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎ ﺑﺎ ﺑﻴﺶ ﺗﺮﻳﻦ درﺻﺪ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻻروي، آزﻣﺎﻳﺸﺎت زﻳﺴﺖ ﺳﻨﺠﻲ (Bioassay) ر وي ﺣﺸﺮه ﻣﻴﺰﺑﺎن اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮد ( Marzban, 2002 ) . ﻫﺪف از اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ، ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮ ﻛﺸﻨﺪﮔﻲ و ﺳﻤﻴﺖ ﭼﻨﺪ ﺟﺪاﻳﻪ ﺑﻮﻣﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮي 22 ﮔﻴﺎه ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻛﺎرﺑﺮدي ، ﺟﻠﺪ 5 ، ﺷﻤﺎره 1 ، ﺳﺎل 1395 Bt ﻛﻪ از ﺧﺎك ﻫﺎي ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻨﮕﻠﻲ اﺳﺘﺎن ﮔﻠﺴﺘﺎن ﺟﻤﻊآ وري ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ، روي ﻻرو ﻫﺎي ﻛﺮم ﻏﻨﭽﻪ ﺗﻮﺗﻮن در ﺷﺮاﻳﻂ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ ﺑﻮد ﺗﺎ ﻣ ﺛﺮﺆ ﺗﺮﻳﻦ ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎ و ﻏﻠﻈﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ آن ﻫﺎ ﻛﻪ داراي ﺑﺎﻻ ﺗﺮﻳﻦ درﺻﺪ ﺗﻠﻔﺎت و ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻻروي ﻫﺴﺘﻨﺪ ، ، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺮدﻧﺪ . ﻣﻮاد و روش ﻫﺎ ﺟﻤﻊ آوري ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﺧﺎك ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداري از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻨﮕﻠﻲ اﺳﺘﺎن ﮔﻠ ﺴﺘﺎن، ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﺼﺎدﻓﻲ از ﺳﻄﺢ ﺧﺎك ﺗﺎ ﻋﻤﻖ ﺣﺪود 15 ﺳﺎﻧﺘﻲ ﻣﺘﺮي ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﺑﻴﻠﭽﻪ اﺳﺘﺮﻳﻞ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ . ﺣﺪود 200 ﮔﺮم ﺧﺎك ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداري ﺷﺪ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ در داﺧﻞ ﻛﻴﺴﻪ ﻫﺎي ﭘﻼﺳﺘﻴﻜﻲ ﺑﺎ رﻋﺎﻳﺖ ﺷﺮاﻳﻂ اﺳﺘﺮﻳﻞ و ﺑﺎ ﻗﻴﺪ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻣﻨﺪرج روي آن، ﻗﺮار داده ﺷﺪ . ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﺧﺎك ﺑﻪ آزﻣﺎﻳﺸ ﮕﺎه ﻣﻨﺘﻘﻞ و در دﻣﺎي C° 4 ﺗﺎ زﻣﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻧﮕﻬﺪاري ﺷﺪﻧﺪ . ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﺧﺎك ﺟﻤﻊ آوري ﺷﺪه در اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ در ﺟﺪول 1 آورده ﺷﺪه اﺳﺖ . ﺟﺪا ﺳﺎزي اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt از ﺧﺎك ﺑﺮاي ﺟﺪاﺳﺎزي ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt از روش اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ اﺳﺘﺎت ﺳﺪﻳﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ (Travers et al ., 1987) . ﺑﺪﻳﻦ ﻃﺮﻳ ﻖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﮔﺮم از ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺧﺎك ﺑﻪ ﻣﺪت 3 ﺳﺎﻋﺖ در دﻣﺎي 30 درﺟﻪ ﺳﻠﺴﻴﻮس در 20 ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺸﺖ ﻣﺎﻳﻊ ﻣﺤﺘﻮي اﺳﺘﺎت ﺳﺪﻳﻢ PH= 6/8) 25/0 M) ﻛﺸﺖ داده ﺷﺪ . اﺳﺘﺎت ﺳﺪﻳﻢ ﺑﻪ ﻃﻮر اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ ﻣﺎﻧﻊ ﺟﻮاﻧﻪ زﻧﻲ اﺳﭙﻮر ﻫﺎي Bt ﻣﻲ ﺷﻮد . ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻲ ﻟﻴﺘﺮ از ﻫﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻛﺸﺖ داده ﺷﺪه ﺑﻪ ﻣﺪت 20 دﻗﻴﻘﻪ ﺗﺤﺖ ﺷﻮك ﺣﺮارﺗﻲ 70 درﺟﻪ ﺳﻠﺴﻴﻮس ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ . ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺳﭙﻮر ﻫﺎي ﺟﻮاﻧﻪ زده ﺳﺎﻳﺮ ﺑﺎﻛﺘﺮي ﻫﺎ از ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻪ و ﺗﻨﻬﺎ اﺳﭙﻮر ﻫﺎي ﻣﻘﺎوم و ﺟﻮاﻧﻪ ﻧﺰده Bt ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ . ﺳﭙﺲ، ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎ روي ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺸﺖ اﺧﺘﺼﺎﺻﻲ (Bt (LBA 1 ﻛﺸﺖ داده ﺷﺪﻧﺪ . ﭘﺲ از ﮔﺬﺷﺖ 5 3- روز از ﻛﺸﺖ، ﻛﻠﻨﻲ ﻫﺎي ﺑﺎﻛﺘﺮي ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﻜﻞ ﻇﺎﻫﺮي ﻛﻠﻨﻲ ( ﺳﻔﻴﺪ ﻣﺎت ) ﮔﺰﻳﻨﺶ اوﻟﻴﻪ ﺷﺪه و در داﺧﻞ آب ﻧﻤﻚ 0/9 درﺻﺪ در داﺧﻞ ﻳﺨﭽﺎل ﺑﺎ دﻣﺎي C° 4 ﺗﺎ زﻣﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻌﺪي ﻧﮕﻬﺪاري ﺷﺪﻧﺪ . ﻛﺸﺖ ﺑﺎﻛﺘﺮي و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻴﻜﺮوﺳﻜﻮﭘﻲ ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﻧﮕﻬﺪاري ﺷﺪه در آب ﻧﻤﻚ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻳﻚ ﻟﻮپ ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﺪه و روي ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺸﺖ ﺟﺎﻣﺪ LBA ﻛﺸﺖ داده ﺷﺪﻧﺪ . ﺑﺮاي ﮔﺮوه ﺑﻨﺪي ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt از ﻟﺤﺎظ ﻓﺮم ﺷﻜﻠﻲ ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل ﻫﺎ از روش رﻧﮓ آﻣﻴﺰي ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺤﻠﻮل ﻛﻮﻣﺎﺳﻲ ﺑﺮﻳﻠﻴﺎﻧﺖ ﺑﻠﻮ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ . ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﺎر از ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺪت 3-5 روز روي ﻣﺤﻴﻂ LBA ﻛﺸﺖ داده ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ، اﺳﻼﻳﺪ ﻣﻴﻜﺮوﺳﻜﻮﭘﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪ و ﺑﻌﺪ از ﺧﺸﻚ ﺷﺪن آن ﻫﺎ در دﻣﺎي اﺗﺎق ﺑﻪ ﻣﺪت 3 دﻗﻴﻘﻪ در ﻣﻌﺮض ﻣﺤﻠﻮل ﻛﻮﻣﺎﺳﻲ ﺑﻠﻮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺑﻌﺪ از ﺷﺴﺘﺸﻮ و ﺧﺸﻚ ﺷﺪن، زﻳﺮ ﻣﻴﻜﺮوﺳﻜﻮپ ﻓﺎز ﻛﻨﺘﺮاﺳﺖ ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﻨﻤﺎﻳﻲ 100 ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﻣﻴﻜﺮوﺳﻜﻮﭘﻲ ﺑﺎﻛﺘﺮي Bt ( اﺳﭙﻮر، ﻛﻼﻫﻚ و ﻛﺮﻳﺴﺘﺎل ) ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ . ﺗﻬﻴﻪ ﻣﺤﻠﻮل ﺑﺎﻛﺘﺮﻳﺎﻳﻲ از ﺟﺪاﻳﻪ ﻫﺎ ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﺗﺴﺖ ﻫﺎي ﺳﻤﻴﺖ ( زﻳﺴﺖ ﺳﻨﺠﻲ) ، ﺗﻤﺎم ﺳﻄﺢ روﻳﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺸﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﺟﺪاﻳﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ، ﺗﻮﺳﻂ ﻟﻮپ ﻣﻨـ ﺎﺳﺐ ﺟﻤﻊ آوري و در 10 ﻲـﻣﻴﻠ ـﻟﻴﺘ ﺮ آب ﻣﻘﻄـ ﺮ اﺳﺘﺮﻳﻞ رﻳﺨﺘـ ﻪ و ﺧﻮب ﺑﻪ ﻫﻢ زده ﺷـ ﺪ و ﻏﻠﻈﺖ ﭘﺎﻳ ـ ﻪ ـ (CFU/ ml) 8 10 × 1 ﺗﻬﻴـ ﻪ ﺷ ﺪـ و ﺳﭙﺲ، ﺳـ ﺎﻳﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎ ﺑﻪ روش ﺳﺮي رﻗﺖ از آن ﺧﺎﻟﺺ ﺳﺎزي و ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪﻧﺪ و ﺳﻮﺳﭙﺎﻧﺴﻴﻮن ﺣﺎﺻﻞ، در آزﻣﺎﻳﺸﺎت زﻳﺴﺖ ﺳﻨﺠﻲ و ﺳﻤﻴﺖ روي ﻻرو ﻫﺎي ﺣﺸﺮه ﻣﻴﺰﺑﺎن ﺑﻪ ﻛﺎر رﻓﺖ.