T.C. ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ YAYINI NO: 2389 AÇIKÖ⁄RET‹M FAKÜLTES‹ YAYINI NO: 1386 HALK MASALLARI Yazarlar Prof.Dr. Saim SAKAO⁄LU (Ünite 1, 2, Ek Metinler) Doç.Dr. Zekeriya KARADAVUT (Ünite 3, 4, 5) Editörler Prof.Dr. Ali Berat ALPTEK‹N Yrd.Doç.Dr. Çi¤dem KARA ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ Bu kitab›n bas›m, yay›m ve sat›fl haklar› Anadolu Üniversitesine aittir. “Uzaktan Ö¤retim” tekni¤ine uygun olarak haz›rlanan bu kitab›n bütün haklar› sakl›d›r. ‹lgili kurulufltan izin almadan kitab›n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay›t veya baflka flekillerde ço¤alt›lamaz, bas›lamaz ve da¤›t›lamaz. Copyright © 2011 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö⁄RET‹M TASARIM B‹R‹M‹ Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K›l›ç Genel Koordinatör Yard›mc›s› Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö¤retim Tasar›mc›s› Doç.Dr. Cemil Ulukan Grafik Tasar›m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö¤r.Gör. Cemalettin Y›ld›z Ö¤r.Gör. Nilgün Salur Ölçme De¤erlendirme Sorumlusu Ö¤r.Gör. U¤ur Pifliren Kitap Koordinasyon Birimi Yrd.Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Dizgi Aç›kö¤retim Fakültesi Dizgi Ekibi Halk Masallar› ISBN 978-975-06-1059-2 1. Bask› Bu kitap ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ Web-Ofset Tesislerinde 19.200 adet bas›lm›flt›r. ESK‹fiEH‹R, Ekim 2011 ‹çindekiler iii ‹çindekiler Önsöz ............................................................................................................ ix Masal ......................................................................................... 2 1. ÜN‹TE MASAL NED‹R? .............................................................................................. 3 MASALLARIN ÖZELL‹KLER‹.......................................................................... 4 fiekil Özellikleri ............................................................................................. 4 ‹çerik Özellikleri............................................................................................ 6 Masallar›n Di¤er Özellikleri .......................................................................... 10 MASALLARIN KÖKEN‹.................................................................................. 10 Mitolojik Görüfl / Tarih Öncesi Görüfl / Kablettarih Nazariyesi ................ 10 Tarihî Görüfl / Hindoloji Okulu / Tarihî Nazariye...................................... 11 Etnografik Görüfl / Antropoloji Okulu / Etnografik Nazariye.................... 11 T‹P NED‹R? .................................................................................................... 11 Masal Tipleri ve Önemli Tip Kataloglar›...................................................... 13 Türkiye’de Yap›lan Tip S›n›flamalar›............................................................ 15 Eberhard-Boratav’›n S›n›flamas›.............................................................. 15 Baz› Masal Tiplerinin Tan›t›m›...................................................................... 16 Hayvan Masallar› ..................................................................................... 16 As›l Halk Masallar› .................................................................................. 17 F›kralar..................................................................................................... 17 Zincirlemeli Masallar ............................................................................... 17 Özet................................................................................................................ 19 Kendimizi S›nayal›m...................................................................................... 20 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ 21 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. 21 Yararlan›lan Kaynaklar.................................................................................. 21 Motif, Söz Kal›plar› ve Masal Kitaplar›......................................22 2. ÜN‹TE MOT‹F NED‹R? ............................................................................................. 23 Masal Motifleri ve Önemli Motif Kataloglar› .............................................. 24 KALIP SÖZ / FORMEL NED‹R? ................................................................... 24 Masallar›n Kal›p Sözler / Formeller Aç›s›ndan Yap›s›................................. 24 MASAL K‹TAPLARI ....................................................................................... 29 Asya Ülkelerinin Önemli Masal Kitaplar› ................................................... 29 Hint Masal Kitaplar› ............................................................................... 29 Arap Masal Kitaplar› .............................................................................. 30 ‹ran Masal Kitaplar›................................................................................. 30 Avrupa Ülkelerinin Önemli Masal Kitaplar› ............................................... 31 BAfiLANGICINDAN XX. YÜZYILA KADAR TÜRK MASALLARI ................ 32 ‹slamiyet Öncesinin Önemli Eserleri .......................................................... 32 Mevlâna’dan Giritli Aziz Efendi’ye Masallar›m›z ........................................ 33 Avrupa’da Türk Masal Kitaplar› .................................................................. 35 Amerika Birleflik Devletlerinde Türk Kitaplar› ........................................... 36 XX. YÜZYILDA TÜRK MASALLARI ............................................................ 37 ‹lk Çal›flmalar ................................................................................................ 37 Birinci Kuflak Masal Çal›flmalar› .................................................................. 40 ‹kinci Kuflak Masal Çal›flmalar› ................................................................... 42 iv ‹çindekiler TÜRK MASAL YAZARLARI .......................................................................... 44 Birinci Kuflak Masal Yazarlar› ..................................................................... 44 ‹kinci Kuflak Masal Yazarlar› ....................................................................... 45 Özet ............................................................................................................... 47 Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... 49 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ 50 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. 50 Yararlan›lan Kaynaklar.................................................................................. 51 3. ÜN‹TE F›kra .......................................................................................... 52 FIKRA NED‹R................................................................................................. 53 TÜRK FIKRALARININ ÖZELL‹KLER‹ VE KONUSU .................................... 53 TÜRK FIKRALARIN SINIFLANDIRILMASI .................................................... 55 Lamiî Çelebi ve O¤lu Abdullah’›n S›n›flamas›............................................. 55 Dursun Y›ld›r›m’›n S›n›flamas›...................................................................... 55 Nevzat Gözayd›n’›n S›n›flamas› .................................................................... 56 Saim Sakao¤lu’nun S›n›flamas› ..................................................................... 56 Yeni Bir F›kra S›n›fland›rmas›....................................................................... 56 Türk Dünyas›nda Oldu¤u Kadar Baflka Ülkelerde de Tan›nan Tipler: Nasreddin Hoca....................................................................................... 57 Türk Dünyas›n›n Belirli Bölgelerinde Tan›nan Tipler .......................... 57 Bir Toplulu¤u veya Zümreyi Temsil Eden Tipler ................................. 61 Dar ve Genifl Bölge Tipleri .................................................................... 62 Yerel Tipler.............................................................................................. 63 Ayd›n ve Sanatç› F›kra Tipleri................................................................ 64 Yabanc› ve Az›nl›k F›kra Tipleri ............................................................ 66 Öbür F›kra Tipleri ................................................................................... 67 Özet ............................................................................................................... 69 Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... 70 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ 71 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. 71 Yararlan›lan Kaynaklar.................................................................................. 72 4. ÜN‹TE Nasrettin Hoca F›kralar›......................................................... 74 TAR‹H‹N SÜZGEC‹NDE NASREDD‹N HOCA.............................................. 75 Nasreddin Hoca ve Yak›nlar›n› Konu Alan Belgeler .................................. 75 Nasreddin Hoca ve F›kralar›n› Konu Alan Belgeler.................................... 76 Efsanaden